DILI, (TATOLI) – Sekretáriu Estadu Juventude no Desportu (SEJD), Nélio Isaac Sarmento, hatete atu reativa atividade grupu marsiál tolu hanesan Kera Sakti, Kmanek Oan Rai Klaran (KORKA) no Persaudaraan Setia Hati Terate (PSHT) depende ba atetude pesoál hodi prevene konflitu no apoiu estabilidade.
“To’o agora intermus polítiku iha hela prosesu diskusaun, depende ba atetude hosi arte-marsiál sira, hahú kedas rezolusaun mai reforsa iha lei durante ita taka ne’e sira hakalma án ka la’e, tuur hakmatek ka la’e maibé realidade taka mos sira nia movimentu la’o hela”, dehan nia ba Tatoli iha ninia servisu fatin, ohin.
Nia dehan realidade ne’ebé hatudu obriga governu no autoridade seguransa atu analiza no avalia hodi buka solusaun kona-ba pedidu atu reativa atividade grupu arte-marsiál tolu ne’e.
Lei númeru 5 kona-ba arma-branka no arte-rituál forte atu regula grupu arte-marsiál hanesan iha artigu 5 hatete, bandu arte-marsiál atu halo asosiasaun ba partidu polítiku no bainhira atu harii ramu tenke tuir kriteria bazea ba lei refere.
Nélio Isaac hatutan durante rezolusaun sai hodi taka atividade ne’e, membru sira presiza halo reflesaun hodi kontribui ba Estadu, hametin estabilidade, maibé realidade kontradis hodi hamosu konflitu no kontinua halo atividade ho ilegalmente.
Tuir nia presiza konsensu polítiku hosi partidu sira ne’ebé hetan asentu iha parlamentu no governu, nune’e ho konseitu klaru haree ba vantajen no disvantajen atu solusiona reativa ka taka totál.
“Bainhira ita iha kompromisu nivel altu iha partidu polítiku sira, ha’u nia hanoin atu halo lejislasaun forte halai liu kedas ba arte-marsiál, más ho atividade desportiva ne’ebé laiha relasaun ho krime”, afirma.
Nia akresenta lei ne’e mós tenke regula responsabilidade treinadór kada ramu, bainhira la konsege eduka membru, treinadór mak toma responsabilidade.
Movimentu grupu arte-marsiál konsidera legál bainhira rejista ona iha Governu liuhosi SEJD no Komisaun Reguladór Arte-Marsiál (KRAM) ho rekursu sufisiente no estatutu klaru ba desportiva la’ós ba krime.
“Durante tinan hirak taka ona maibé laiha pedidu, tuir loloos sira halo ezame konsénsia atu tuur hamutuk, husu ba governu kona-ba organizsaun maibé ida ne’e la halo no hafuhu malu mak barak”, tenik governante.
Solusaun seluk maka oras ne’e Ministériu Interiór no Defeza hato’o ona pedidu ba Primeiru-Ministru hodi estabelese komisaun konjunta ida atu avalia ba rezolusaun governu no parlamentu kona-ba taka grupu arte-marsiál tolu ne’e hodi sosializa ba públiku no haruka rekomendasaun ba Konsellu Ministru no Parlamentu Nasional atu hetan desizaun finál molok reativa.
“Husu ba kolega sira arte-marsiál atu labele ansi hodi tuur hakmatek, tanba governu ida ne’e seidauk to’o tinan ida, tanba ne’e imi tenke organiza án, halibur malu, fó idea to’o tinan ida ou rua situasaun la’o hakmatek no estabilidade la’o di’ak bainhira investidór sira mai governu bele introdús ona arte-marsiál hanesan organizasaun desportiva”, realsa tan.
Grupu arte-marsiál tolu ne’e tuir loloos tama iha modalidade Federasaun Silat Timor-Leste (FESTIL), oras ne’e seidauk rejista nu’udar membru.
FESTIL nia membru maka Perisai Diri, Padjajaran, Seruling Dewata hodi hala’o sira ninia atividade no hasae sintu iha Timor-Leste, jura ba bandeira nasionál no kumpre lei no regulamentu.
“Ha’u espera ita nia kolega sira hosi KORK, PSHT no Kera Sakti bele tuir ezemplu hosi grupu hirak ne’e, nune’e governu bele iha konfiansa no kontrolu ba sira nia atividade”, tenik.
Tuir dadus ne’ebé rejista, membru arte marsiál PSHT maka barak liu kria instabilidade, tuir KORK, KERA Sakti no ikus arte-rituál Seté Seté.
SEJD no KRAM kontinua komunika grupu arte-marsiál tolu ne’e kona-ba lei no regulamentu atu rejista nu’udar organizasaun desportiva.
Entretantu, oras ne’e organizasaun arte-marsiál tolu ne’ebé hato’o proposta ba KRAM no SEJD hanesan Mix Martial Arts ne’ebé governu aprova hodi rejista ona federasaun muantai no rua seluk sei iha prosesu avaliasaun dokumentu hanesan arte-marsiál kuras ne’e hosi Kuwait Saude Arabé no seluk Arte Marsiál Silat Makikit.
Jornalista: Agapito dos Santos
Editora: Rita Almeida





