Top

MJ-Embaixadór Portugal Lansa Formasaun Lian-Portugés Ba Dadur Sira

Governu TL liuhosi Ministru Justisa, ho embaixadór Portugal iha TL, lansa formasaun lian-portugés ba dadur sira iha komarka Bekora, kinta, (14/2/2019). Imajen Agapito dos Santos

DILI, (TATOLI) – Governu liuhosi Ministru Justisa (MJ), Manuel Cárceres da Costa, ho Embaixadór Portugal iha Timor-Leste, José Pedro Machado Viera, ohin lansa formasaun lian-portugés ba dadur hamutuk 54 iha faze dahuluk iha komarka Bekora ho durasaun fulan-neen.

Ministru Justisa, Manuel Cárceres, hatete formasaun ne’e atu hasa’e kapasidade lian-portugés ba dadur sira nu’udar bukae iha sira nia moris depois kumpre pena komarka hodi fila ba hela iha sosiedade.

Dadur sira iha komarka Bekora hamutuk 609 kompostu hosi kondenadu 437, preventiva 171, dadur mane 606, feto rua.

Alende Bekora dadur iha Glenu kondenado hamutuk 101 no preventiva ualu, Glenu mane 88 no feto 21. Inklui komarka Suai kondenadu 40 mane hotu.

“Dadur ne’e ema maibé liberdade maka limita, iha programa nia kumpre ninia pena maibé iha programa resinsersasaun sosiál ba sosiedade atu sai ema foun, tanba ne’e ita tenke prepara ninia mentalidade, hanoin, kapasidade hodi hasoru futuru ida di’ak liu bainhira sai hosi prizaun”, katak nia ba jornalista sira iha komarka Bekora, ohin.

Nia dehan tan la’ós de’it formasaun portugés maibé iha mós formasaun lian-inglés, literasia, kustura, pedreiru ne’ebé implementa hela.

Manuel Cárceres dehan tan fundu apoiu sosiedade sivíl hosi gabinete Primeiru-Ministru maka apoiu finansiamentu no hetan apoiu formadór hosi fundasaun oriente inklui apoiu hosi Ministériu Justisa, no Embaixadór Portugal.

Ministru ne’e husu ba formandu sira hodi aproveita formasaun ne’e ho di’ak liután durante formasaun ne’e la’o.

Alende implementa iha Bekora, Ministériu Justisa sei estabelese kooperasaun ho embaixada Portugal, fundasaun oriente no fundu apoiu sosiedade sivíl gabinete PM hodi implementa mós iha komarka Glenu, Ermera no Suai munisípiu Kovalima.

Iha biban hanesan embaixadór Portugal iha Timor-Leste hatete formasaun ne’e importante tanba lian-portugés hanesan identidade nasionál.

Lian-portugés mós hanesan lian-estranjeiru ne’ebé ko’alia ona iha nasaun 200 resin iha mundu tomak. “Portugés língua foun ida ne’ebé deskoberta mundu foun”, dehan diplomata ne’e.

Asesór fundu apoiu sosiedade sivíl gabinete Primeiru-Ministru, Joaquim da Costa Freitas, hatete apoiu osan rihun 10 inklui formasaun ba membru sosiedade sivíl ne’ebé hamahan án iha Forum Organizasaun Naun Govermentál (FONGTIL) ne’ebé implementa ona tinan kotuk.

Komarka Bekora ne’e la’ós de’it hosi gabinete sosiedade sivíl maibé hetan mós hosi fundasaun oriente.

Tuir site World Stat, lian-portugés ne’ebé apar ho tetun nu’udar lian-ofisiál ne’e husi loron ba loron aumenta no nu’udar lian da-lima ne’ebé uzadu liu iha internet. Sibernauta na’in 82,5 milliaun, husi país kontinente lima iha mundu.

Númeru utilizadór internet iha portugés aumenta porsentu 99 entre 2000 no 2011, maibé tempu ne’ebá reprezenta de’it porsentu 3,9 husi totál sibernauta sira no porsentu 32,5 husi totál falante sira iha mundu ne’e.

Iha Facebook, portugés nu’udar lian ne’ebé uza liu no tuur iha pozisaun datoluk, inglés ba pozisaun dahaat no español da-lima.

Katak, língua portugés nia utilizadór sira hamutuk rihun 585; inglés nia utilizadór hamutuk milliaun 359 no español nia utilizadór hamutuk rihun 142.

Alende ida ne’e, ho aumentu liu porsentu 800 entre 2010 e 2012. Nune’e mós iha Twitter, portugés mós nu’udar lian datoluk ne’ebé uzada liu, reprezenta porsentu 12 husi totál tweets sira ne’ebé haruka ona tuir mai inglés ho porsentu 39 no japones ho porsentu 14.

Tuir dadus estatístiku observatóriu lian-portugés katak ema ne’ebé ko’alia idioma ne’e hamutuk 244,392. Ko’alia iha kontinente lima nu’udar língua ofisiál Angola (19,8 milhões de habitantes), Brazíl (194,9 milhões), Cabo Verde (496 mil), Guiné-Bissau (1,5 milhões), Moçambique (23,3 milhões), Portugal (10,6 milhões), São Tomé e Príncipe (165 mil), Timor-Leste (1,1 milhões) seidauk inklui Guiné Equatoriál.

Língua portugeza mós ko’alia iha fatin sira ne’ebé mak istorikamente Portugal pasa ona, iha tempu navegasaun no kontamporanea hanesan Macau, Goa (Índia) no Malaca (Malázia).

Bazea mós Observatório da Língua Portugés, lian ne’e ko’alia barak liu emisfériu sul, ho falante rihun 217 iha Angola, Brasil, Moçambique, São Tomé e Príncipe no Timor-Leste.

Entre língua europeia sira seluk, portugés mosu nu’udar “terceira língua mais falada” no estudu ida husi Bloomberg konsidera nu’udar lian da-neen ne’ebé uzada liu iha mundu eh atividade negósiu.

Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste mós konsagra ona iha artigu 13 [lian ofisiál no nasionál] katak lian ofisiál Timor-Leste nian mak Tetun no Portugés.

Jornalista: Agapito dos Santos

Editora: Rita Almeida

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!