Governu-UNICEF Lansa Torneiu “Tebe Bola Ba Identidade”

MANATUTU, (TATOLI) – Tuir sensu 2015, mídia nasionál rejistu moris labarik sira tinan haat mak liu porsentu 60, katak númeru labarik sira ne’ebé mak hetan sertidaun moris ba sira ho grupu idade hanesan mak liu porsentu 29.
Munisípiu Manatutu mak munisípiu ida husi munisípiu neen, mak iha porsentu 22,4 husi labarik sira ho idade hanesan hetan ona sertidaun moris tuir kedas Manufahi, Vikeke, Kovalima, Ermera no Baukau.
Tanba ne’e, Governu inkluzivamente Ministériu Justisa (MJ) ho Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS) hamutuk ho Fundu Organizasaun Nasaun Unida ba Labarik (UNICEF-sigla inglés) lansa primeiru torneiu “Tebe Bola Ba Identidade” ba labarik sira hodi asegura rejistru moris labarik sira nian.
“Rejistu moris mak dokumentu ofisiál governu nian hodi dokumenta labarik nia moris”, hateten Ministru Justisa, Manuel Carceres da Costa, iha abertura torneiu ne’e iha Kampu Alor, Postu Administrativu Manatutu Vila, Munisípiu Manatutu, tersa lorokraik (19/2).
Ministru Manuel Carceres da Costa, iha okaziaun ne’e agredese no felisita mós povu no governu Japaun ne’ebé tulun ona Timor-Leste liliu Munisípiu Manatutu hodi loke eventu “Tebe Bola Ba Identidade”.
Nune’e mós ba Rezidente Koordenadór Nasaun Unida iha Timor-Leste no UNICEF, tanba konsidera katak bele tulun governu atu konsolida pensamentu, bele halo konsensializasaun atu ita idadak hetan nia direitu através desportu futebol.
“Rejistu direitu ida, identidade direitu inviolável, direitu fundamentál sidadaun ida nian”. Governante ne’e akresenta nia parte sente triste hodi haree timoroan sira forma iha kartóriu munisipál, rejistu notariadu nian atu hetan sertidaun nasimentu no haktuir nia la’o purvolta Timór no promete katak sidadaun sira labele forma iha kartóriu sira-nia oin. Tanba ida ne’e, sei hadi’a.
“Tinan kotuk ha’u mai halo lansamentu ba rejistu nasimentu bebé sira nian iha sentru ospitalár iha Manatutu. Tinan ida ne’e, Maromak tulun ho tulun UNICEF nian sei halo rejistu movel tama suku sai suku iha teritóriu laran tomak atu rejista labarik timoroan sira hotu atu hetan identidade ida”.
Ministru Manuel Carceres fó mós mensajen perante públiku katak ho kompetisaun futebol bele hametin labarik sira-nia pensamentu, haklaken direitu atu hetan identidade duni.
“Parabéns ba alin sira ne’ebé tuir kompetisaun, hein katak kompetisaun ida ne’e lori pensamentu foun atu ita haklaken direitu atu hetan identidade nu’udar sidadaun iha ita nia rain”, kongratula governante ne’e.
Iha fatin hanesan, Reprezentante UNICEF iha Timor-Leste, Valérie Taton, afirma liuhusi atividade ne’e bele fó hatene ba ema hotu direitu ne’ebé importante no dahuluk liu mak tenke hetan naran no identidade.
“Saida mak importante liu mak hetan identidade liuhusi torneiu futebol ne’e”, katak tan. Hodi hatutan: “Ba futuru ka loron aban bainrua mai, ha’u espera katak alin feto sira mós, sira sei tebe bola. Regisru ba moris nian importante tebes. Bainhira ita hakarak hatudu katak ita-nia oan sira hetan vizibilidade; estadu rekoñese iha futuru, fó atensaun ba governu atu halo planu tanba sira hatene labarik hira mak iha”.
Enkuantu, Rezidente Koordenadór Nasaun Unida iha Timor-Leste, Roy Trivedy, dehan sira rekoñese regristasaun ba labarik ne’e importante tanba ne’e liuhusi atividade “Tebe Bola Ba Identidade” ne’e bele hasa’e konsiénsia. “Rejistru sívil ne’e parte ida importante ba dezenvolvimentu país ida ne’e no ba ema hotu”.
“Importante tanba hanesan fundasaun moris di’ak ba kada labarik”, reforsa Rezidente Koordenadór Nasaun Unida iha Timor-Leste, Roy Trivedy.
Nune’e mós, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Merício Juvinal dos Reis Akara, iha nia okaziaun hateten kuandu guvernu hatene númeru sidadaun, hatene oinsá halo prioridade, hatene oinsá atu aloka osan ba setór hothotu.
“Ita hatene oinsá apoia ita-nia alin sira. Ne’e duni rejistu ne’e importante”, friza Akara hodi husu mós ba mídia sira hodi kontinua divulga informasaun sira ho natureza idéntika ba munisípiu seluk katak eventu ne’e akontese iha Manatutu maibé nia mensajen ba teritóriu laran tomak.
Domingos Dama Xena, reprezentante labarik Munisípiu Manatutu hatutan iha nia aprezentasaun katak ho atividade “Tebe Bola ba Identidade” labarik bele sai aliserse no forsa ba futuru.
“Ho tebe ba identidade hahú dezenvolve no promove ami labarik nia talentu atu sai profisionál hodi hatutan nafatin, defende Timor-Leste iha mundu”, hateten reprezentante Labarik Manatutu ne’e.
Proposta Harii Akadémika Futebol
Reprezentante labarik Manatutu, Domingos Dama Xena, propoen mós ba autoridade timoroan sira atu harii ka estabelese akadémika futebol infantil ho naran ‘Akadémia Futebol Kay Rala Xanana Gusmão’ hodi rekoñese no valoriza liután nia kontribuisaun ba povu no rai Timor-Leste.
“Harii eskola akadémika Kay Rala hodi tane aas no valoriza i rekoñese inisiativa no esforsu aan tomak Kay Rala Xanana Gusmão, nu’udar aman nasaun nian hodi kaer metin no defende soberanu Timor-Leste iha internasionál, husi uluk to’o agora”.
“Hodi labarik Manatutu nia lian hateten katak futuru di’ak presiza kuidadu agora”, konklui Domingos Dama.
Torneiu “Tebe Bola Ba Identidade” ba labarik sira partisipa husi klube 17 hanesan klubu Soraha, Number, Butar, Rembor, Lok Anan, Ailili, Madeba, Café Ma’abat, Belebato, Jostree, Makukuren, Aitehen, Vadaga, Corlilo, União, Aimori no seluk tan.
Patrosinadór ba torneiu ne’e mak povu no governu Japaun ho valór US$8.616, apoiu mós husi Administrasaun Munisípiu no Kompaña lokál neen hanesan Kompañia Jonize, Ilatu, Sania, Elde Edit, José Luis Lay, autoridade lokál no autoridade munisípiu sira seluk tan.
Jornalista: Rafy Belo
Editora: Rita Almeida

