DILI, 18 jullu 2022 (TATOLI) – Parlamentu nasionál (PN) husu Governu atu prevee orsamentu hodi halo protesaun no prezervasaun ba Uma-lisan sira iha Timor-Leste (TL).
Prezidente komisaun G (asuntu edukasaun, juventude, kultura no sidadania), António Verdial de Sousa Gama, hateten, iha orsamentu ruma liuliu ba iha protesaun uma-lisan, PN sei aprova.
Deputadu ne’e rekoñese mós katak PN seidauk halo fiskalizasaun ba Uma-lisan sira iha territóriu.
“Komisaun G komisaun espesializada permanente iha Parlamentu Nasionál ne’ebé trata asuntu edukasaun, juventude, kultura no sidadania, liga ba asuntu kultura, klaramente ha’u hakarak hatete katak deputadu ne’ebé hakna’ar aan iha komisaun G hamutuk na’in 10 seidauk halo fiskalizasaun ba iha área kultura ninian,” Reprezentante povu, António Verdial ba Tatoli, iha edifísiu PN, segunda ne’e.
“Deputadu na’in 10 ne’ebé hala’o kna’ar iha komisaun G iha biban hirak liu ona to’o ba iha dia 5 de julho de 2022 ne’ebé konvida Ministru edukasaun juventude no desportu mai iha Parlamentu nasionál hodi halo interpolasaun direita ho objetivu fundamentál atu rona liafuan direita husi nai ezekutivu,” nia hatutan.
Iha asuntu ida ne’e, membru órgaun lejislativa ne’e mós promete katak depois resesu iha setembru 2022, PN hala’o fila-fali nia kna’ar mak sira sei tuun ba baze hodi observa direita.
“Espesiál ba iha área kultura nian, ha’u hakarak hatete de’it katak depois resesu 15 setembru tinan 2022, bainhira Parlementu hola hikas nia kna’ar hanesan baibain i komisaun sei prepara planu hodi halo fiskalizasaun direita ba iha Sekretária Estadu kultura ninian no hamutuk ho Sekretária Estadu sei tuun ba baze hodi haree direita dezenvolvimentu sá, liga ba kultura maka Oitavu Guvernu konstituisionál realiza ona iha terenu”.
Notísia relevante:Lautem-oan Tenke Prezerva Uma-Lisan no Tais
Autoridade másima komisaun G, PN ne’e salienta, hala’o fiskalizasaun nu’udar papél no dever ida ne’ebé deputadu sira iha. “Parlamentu nasionál, deputadu sira iha dever tolu ne’ebé importante maka halo desizaun polítika, halo lei no halo fiskalizasaun. Ne’ebé, liafuan fiskalizsaun ne’e klaru ida, ne’e pertinente no tenki realiza duni fiskalizasaun ba area kulturál ninian”.
Deputadu husi partidu KHUNTO ne’e friza, Guvernu presiza tebes halo alokasaun orsamentu ba protesaun uma-lisan iha territóriu Timór-laran.
“Klaru, Parlamentu Nasionál sei aprova tanba atu hatete katak ko’alia kona-ba kultura, ko’alia kona-ba serbisu ho téknika administrativa no tátika operasionál ne’e kabe kompeténsia eskluziva órgaun eskluzivu nian. Órgaun ezekutivu prepara nia planu, hatuur orsamentu. Bainhira lori mai iha Parlamentu nasionál laiha razaun atu la aprova orsamentu ne’e tanba di’ak ba nasaun, di’ak ba ita-nia povu; Timor-Leste”.
“Dala ida tan ha’u atu hatete loloos de’it katak serbisu ne’e órgaun ezekutivu mak hatene i planu ne’e mai duni husi órgaun ezekutivu no sé mak ezekuta órgaun ezekutivu. Ikusliu, ha’u atu hatete de’it katak ne’e kabe kompeténsia eskluziva Guvernu ninian.”
Nia mós husu atu povu Timor-Leste hamutuk hodi partisipa iha dezenvolvimentu rai-laran no nafatin respeita ba lisan no kultura.
“Hanesan deputadu ha’u husu ba povu Timor-Leste tomak liliu ita-nia lia-nain sira, ita-nia juventude sira, ita-nia matenek-na’in sira oinsá mai ita hamutuk atu partisipa iha dezenvolvimentu estado do Direito Democratico respeita ba ita-nia kultura atu defende nafatin kultura Timor-Leste tenki sai rin ka abut ba rai ida ne’e” nia husu.
Notísia relevante:Guvernu apoiu $100.000,00 ba konstrusaun Uma-lulik
Jornalista: José Belarmino de Sá
Editór: Rafy Belo




