DILI, 26 agostu 2022 (TATOLI)—Eis Prizioneiru Polítika no Eis Komisáriu Nasionál Comissão de Acolhimento, Verdade e Reconciliação de Timor-Leste (CAVR), Jacinto Alves, hateten Timor-Leste presiza dezenvolvimentu ne’ebé mak la’o konkretamente no labele kesi-an hela de’it ba istória pasada.
“Ita presiza dezenvolvimentu ne’e, tenke la’o konkretamente ita labele kesi-an hela de’it ba pasadu ka istória pasada. Ita bele rezolve problema ba oin, estabilidade kreativa ona, ita halo investimentu mak CAVR estabelese. Estabilidade garantidu, fronteira hakmatek iha nasaun laran, hakmatek no laiha konflitu no agora dezenvolvimentu iha nia sentidu atu hadi’a povu nia moris,” Jacinto Alves hateten ba Agência Tatoli relasiona ho aniversáriu loron Konsulta Populár ba dala-XXIII ne’ebé ho tema “Ho espiritu loron konsulta populár 30 agostu 1999 mai ita hametin pás no estabilidade ba dezenvolvimentu iha ita-nia rai Timor-Leste” liuhosi telefónika.
Ida-ne’e nia konsekuénsia mak agora joven sira halai hotu ba rai-li’ur tanba problema dezenvolvimentu laiha no ida-ne’e akontese tanba mós impaktu hosi tinan depois 1999 konsekuénsia ida buat hotu-hotu mutuk, infraestrutura hanesan estrada aat, buat hotu-hotu aat.
“Se ita halo buat sira ne’e ita iha prioridade barak maibé ita mós tenke iha limitasaun ida-ne’e tanba OJE, ita tenke halo forma graduál etapa pur etapa, ne’e para setór hotu-hotu bele atende proposionalmente ita investe iha fatin ida, ita sakrifika iha setór seluk, ida-ne’e mak la justu noa laiha balansu,” nia dehan.
Tanba realidade ne’ebé mak iha katak povu Timor-Leste 70% ka 80% mesak agrikultur de’it no Orsamentu Jerál Estadu (OJE) aloka la liu hosi 2%, ne’e bele husu viola ka la viola direitu ekonómia ba povu TL, Ba iha saúde, edukasaun mós hanesan osan la liu 9% ba edukasaun, saúde la liu 5%.
“Ba ha’u primeru katak ita keta haluha ita-nia luta la’o tinan 24, ita luta hanesan povu ida ki’ak, povu ida fraku tanba osan laiha, barak fraku tanba ladún matenek, materiál kilat sira-ne’e laiha no fraku mós hanesan ema (inimigu) halo ita hanesan bibi-maus ne’ebe lori ba oho halakon,” nia hateten.
Durante luta tinan 24, Timor-Leste konsege defende dignidade hanesan povu to’o ikus mai halo nasaun boot hanesan Amérika, Europa hakruuk hodi respeitu ba ema-nia direitu.
“Durante luta tinan 24, ita luta kondisaun ida hanesan ne’e maibé ita ho ita-nia fraku, ki’ak, ita konsege defende ita-nia dignidade hanesan povu to’o ikus mai ita halo nasaun boot iha Amérika no Europa hakruuk hodi respeitu ba ita-nia direitu atu ukun rasik-an, ita nia direitu ba autodeterminasaun. La’ós ne’e de’it inkluzivamente poténsia rejionál rua Indonézia ho Austrália ne’ebé interrese diretamente ho ita-nia kazu ne’e mai hakruuk ho respeita ba ita-nia autodeterminasaun no rekuiñese iha 30 agustu. Ita marka loron ida-ne’e katak povu ida fraku, povu ida ki’ak maibé defende ho susesu nia dignidade hanesan povu atu hili rasik nia destinu, determina ba oin ita tenke fó nafatin valór ba ita-nia povu,” nia dehan.
Sakrifisiu hotu-hotu nia admite, nune’e dignidade ne’e bele hamriik metin nafatin iha leten, nune’e ema hotu-hotu atu dignifika no respeitu povu nia direitu iha ukun rasik an ne’e.
“Ho ne’e ha’u apela ba nai-ulun sira hotu, ba sosiedade tomak katak ita-nia povu ida-ne’e iha direitu tomak atu hetan respeitu hosi ita-ne’ebé ke ukun hosi sira-nia votu sira, sai na’in ba nasaun no povu, ida-ne’e mak ho nia pregu hodi hatuur sai na’in ba nasaun,” nia apela.
Jornalista : Osória Marques
Editór : Cancio Ximenes
