Problema Lourba ho Karabau hakotu ho serimónia nahe biti-boot

BOBONARO, 28 dezembru 2023 (TATOLI) – Problema entre entre suku Lourba no Karabau hakotu ho serimónia nahe biti boot ne’ebé partisipa hosi Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão.
Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmao, hamutuk lia-na’in no povu suku hosi suku 18 ne’ebé pertense ba postu administrativu Bobonaro, munisípiu Bobonaro, kuarta ne’e realiza serimónia nahe biti-boot ba dame ho juramentu ba natureza lulik hodi lori joven sira hosi Grupu Arte Marsiál (GAM) Grupu Arte Rituál (GAR) hadame malu no simu malu hikas hodi hametin pás no unidade ne’ebé bei-ala sira husik hela.
Serimónia ne’e hala’o ho rituál juramentu ba natureza lulik oho animál; manu ida, karau ida no bibi ida, lók bua no malus no hemu tua lulik ne’ebé tau animál nia raan hodi fó hemu ba reprezentante GAR no GAM suku 18 hodi promete la kria tán konflitu ba malu hahú ohin no ba futuru.
Notísia relevante: Tribunál aplika prizaun preventiva ba arguidu DS-HN-CP envolve kazu Lourba
PM Xanana dehan, ohin nu’udar loron espesiál no primeira vez iha Bobonaro halo rituál juramentu ida atu kontribui ba pás ne’ebé Igreja lia-na’in no povu sai sasin.
“Inan aman sira, feto mane sira, avo feto no avo mane sira, iha imi-nia oin, iha rai luluk ida-ne’e nia oin, iha mós Maromak nia oin, ami hotu iha-ne’e, hakarak hamutuk hodi harii pás, harii domin iha nasaun doben ida-ne’e. Ne’e duni ita hotu hakilar domin ho dame,” PM Xanana fó hanoin ba joven sira.

Xefe Governu dehan, bainhira konflitu akontese beibeik, sei halo unidade timoroan sira sai fraku ba beibeik, maibé kuandu povu moris ho kultura no unidade ne’ebé forte maka sei lori povu hetan pás.
Nia hatutan, ohin loron valór moris família no relijiaun nian tenke forte no moris buras iha komunidade nia leet, tanba asaun ne’ebé povu suku 18 iha Bobonaro halo ne’e nu’udar ezemplu di’ak ida ba povu iha territóriu nasionál atu banati tuir.
“Bainhira ita unidu, ita hamutuk hanoin ida de’it maka ita sei forte. Ne’e labele oho malu, sunu uma, tanba iha funu ita mate barak liu ona, agora tempu atu hadomi malu hadi’a ita-nia rain,” nia hateten.
Prezidente Autoridade Munisípiu Bobonaro, Ernesto de Oliveira Barreto, agradese ba Primeiru-Ministru Xanana no Sekretáriu Estadu Protesaun Sivíl ne’ebe halo kedas intervensaun direita hafoin problema ne’e akontese.
Nia husu ba xefe suku sira atu idak-idak hala’o reniaun ho xefe aldeia, lia-na’in no povu hodi sosializa testu juramentu ne’ebé GAM-GAR, lia-na’in no autoridade sira asina hodi sosializa ba povu suku 18.
“Juramentu ida ohin, ita rasik haree ho matan, ita la iha Kemak no Bunak, tanba kultura juramentu ne’e halo atu hametin ita-nia unidade hodi soe hahalok aat sira,” nia hateten.
Xefe Suku Mali-Ubu, Quintiliano Barros Fernandes konsidera juramentu ne’e forte tebes, tanba halo juramentu ba rai-lulik no uma lisan hodi kontribui ba pás no dame iha suku 18.
“Serimónia rituál ne’e hala’o hetan apoia direita hosi povu povu suku neen, (Lourba, Carabau, Hauba, Male-Ubu no Kota Boot, no Colimau) no hotu iha Bobonaro, idak-idak tau osan. Tanba sira hakarak dame, no halo rituál nahe biti boot ne’e, tanba sira lakohi atu mosu tán dezastre iha futuru,” Quintiliano hateten.
Xefe Suku Lourba, Lino de Jesús, dehan ho juramentu ne’e kesi metin unidade joven sira sei la halo tán krimi atu kontribui ba pás no dezenvolvimentu.
“Ami sei la inklina aan ba kualkér grupu ne’ebé iha hodi tane aas interese nasionál hodi garante pásba povu suku 18. Tanba ami (grupu arte marsiál no arte rituál) deklara sei la repete tán ba hahalok ne’ebé akontese iha pasadu, tanba la kontribui ba pás,” nia hateten.
Serimónia ne’e partisipa hosi Sekretáriu Estádu Protesaun Sivíl, Domingos Mariano Reis, reprezentante Komandante PNTL munisípiu Bobonaro, Superintendente Xefe António de Sá, Prezidente Konsellu Veteranu Munisípiu Bobonaro, Domingos Romao ‘Dotim’ autoridade postu, suku no hetan partisipasaun másimu hosi komunidade sira.
Enkuantu konfrontu fízika entre grupu joven sira ne’ebé akontese, sesta (03/11/2023) lokraik to’o kalan rezulta ema na’in-hitu (7) kanek no uma ualu (8) hetan sunu, maibé Governu liuhosi SEPS fó ona apoiu hodi kontrui hikas vítima sira-nia uma.
Notísia relevante: Situasaun iha suku Lourba no Carabau seguru no kontroladu
Jornalista: Sérgio da Cruz
Editór: Evaristo Soares Martins

