Top

ANCT husu Governu labele simu investór tabaku hosi rai-li’ur

Diretór Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku-Iha Timor-Leste (ANCT-TL), Sancho Fernandes. Imajen Tatoli/Egas Cristovão.

DILI, 28 fevereiru 2024 (TATOLI)–Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku Timor-Leste (ANCT)  husu Governu atu labele simu empreza estranjeira hanesan hosi nasaun Xina ne’ebé hakarak investe indústria tabaku iha Timor-Leste.

Notísia Relatóriu: Timoroan gasta rendimentu 30% sosa tabaku

Diretór Ezekutivu ANCT, Sancho Belito Fernandes, hateten labele halo no iha investimentu indústria tabaku iha Timor-Leste, tanba bele aumenta númeru ba fuma no fó impaktu ba saúde públika, nune’e mós hamosu moras lahadaet barak hanesan kardiovaskulár no problema respiratóriu.

“Prezensa industria Tabaku iha Timor-Leste sei kontribui ba má nutrisaun liuhosi lakon rai ba produsaun aifuan no modo, aifarina no fehuk, hafraku polítika ba kontrolu krítiku ba tabaku,”  Diretór Ezekutivu ANCT, Sancho Belito Fernandes, hateten liuhosi konferénsia imprensa iha Caicoli, kinta ne’e.

Sancho Fernandes defende prezensa industria tabaku iha Timor-Leste sei hasa’e númeru ema fuma tabaku, hamosu má nutrisaun no efeitu kultivasaun ba tabaku fó impaktu negativu ba ambiente hahú hosi kuda, distribisaun, konsome no depois do konsome.

Nia esplika, dezafiu nasaun nian wainhira kuda kultivu tabaku fó impktu ba rekursu bee ne’ebé besik iha area kultivasaun no estraga kualidade rai ba produsaun sira seluk, nune’e mós halo desflorastasaun boot tanba bele tesi ai hodi tamun tabaku.

Nia hateten, pestisida tabaku bele estraga agrikultór sira-ne’ebé hanaran Dicclorodipphenytrichloetthane ne’ebé proibi hosi nasaun dezenvolvidu sira, tanba hamosu moras tumor Benignu no Malignu, mudansa jenetika, nerolojia no endoktrin.

Tuir nia, investór sira defende investimentu ba indústria tabaku sai fonte rendimentu ba Governu no hadi’ak moris agrikultór tabaku sira-nian, maibé fó prejuízu boot ba saúde públiku.

Diretór ne’e hatudu dadus katak moras lahadaet sai prinsipál ba taxa mortalidade iha Timor-Leste ne’ebé koresponde 45% anualmente, tabaku kontribui ba ema mate hamutuk 800 to’o 1000 kada tinan.

Tuir nia, taxa ba moras internamentu iha ospitál hamutuk rihun 30 tinan-tinan no mate 20% ho idade produtivu kada tinan tuir dadus Organizasaun Mundiál Saúde iha 2019.

Tuir dadus Global Youth Tobacco Survey iha 2019 fumadór entre foinsa’e sira idade 13-15 mós fuma sigaru ho númeru aas ho prevalensia jeralmente 39%, no hosi dadus ne’e 42% mane fuma no feto iha 21% no ema na’in-sia (9) hosi 10 iha 67% kontinua horon sigaru suar iha uma.

Governu presiza kontrola tabaku ilísitu iha fronteira terrestre-mariña

Diretór Ezekutivu Aliansa Nasionál Kontrolu Tabaku (ANCT) Timor-Leste, Sancho Belito Fernandas, sujeru ba Governu liuliu Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) no Autoridade Inspesaun no Fiskalizasaun Atividade Ekonómika, Sanitaria no Alimentar (AIFAESA) atu kontrola fronteira terrestre no marítima hodi minimiza transaksaun ilísitu ba tabaku.

Nia esplika kontrola ba atividade ilísitu bele kontribui ba taxa Estadu nian, tanba ne’e nia husu nafatin hodi bele kombate ba atividade ilísitu ba tabaku mai iha nasaun.

“Governu tenke reforsa iha fronteira Tasi no rai maran, tanba ami iha evidénsia ro ahi hosi Kisar. Ministériu Saúde no autoridade aduaneira no PNTL tenke servisu hamutuk,” nia dehan.

Iha tipu sigaru ilísitu sira-ne’ebé tama hanesan marka Surya mean, Hanos, Lucky Strike, GAZE, ESSE no Orbit.

Jornalista : Jesuína Xavier

Editór        : Cancio Ximenes

 

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

Sponsored
error: Content is protected !!