DILI, 24 juñu 2024 (TATOLI)—Prezidente Grupu Feto Parlamentár (GMPTL, siglá portugés), Aliança da Conceição Araújo, rekomenda ba Governu Konstitusionál da-sia atu garante katak liña ministériu sira atu implementa planu asaun nasonál 2021-2030 ba Ema ho Defisíensia (EhD).
“Rekomenda ba Governu atu bele garante katak, ministériu hotu-hotu implementa planu asaun nasionál 2021-2030 ba Ema ho Defisiénsia sira,” nia hato’o liuhusi intervensaun iha reuniaun plenária Parlamentu, segunda ne’e.
Tanba, nia dehan, foin lalais meza GMPTL halo sorumutu ho Plan International ho Asosiasaun Defisíénsia Matan Timor-Leste hato’o dezáfiu ne’ebé sira durante enfrenta bazeia ba dadus husi auditória no vizita ne’ebé hala’o iha suku sia (9) iha munisípiu.
Identifika ba dahuluk mak ema ho defisiénsia barak seidauk iha sertidaun moris, kartaun eleitorál no billete identidade halo sira lakon direitu ba vota inklui subsídiu ne’ebé Governu atribui ho razaun serbisu rejistu notariadu sira iha munisípiu, no falta rekursu própriu atu atende ba ema ho defisíensia, edifísiu sira kapitál munisípiu difikulta ema ho defisíensia atu trata dokumentu tanba sira hela iha aldeia no suku ne’ebé dook.
Daruak, EdH nia partisipasaun edukasaun formál sei mínimu tebes tanba distánsia ba eskola dook no profesór sira laiha formasaun mínimu liuliu ensinu ba ema ho defisiérasia hanesan lian jestuál difikulta interasaun entre estudante ho profesór sira.
Datoluk, Timor-Leste seidauk iha ezame ekivalénsia ba EhD hodi bele fasilita sira atu asesu ba universidade no sira tenke ba hala’o ezame iha Kupang-Indonézia no daudaun ne’e la simu ona estudante sira-ne’e ba iha ne’eba.
Dahaat, diskriminasaun iha atendimentu públiku inklui mós iha tratamentu saúde sei nafatin kontinua.
Dalimak, haris fatin instituisaun balun la tuir estandár no laiha asesibilidade ba Ema ho Defisiénsia (EhD) sira.
Daneen, subsídiu ba EhD husi Ministériu Solidariedade Sosiál (MSSI) ba de’it ema ho idade 18 ba leten no ba sira-ne’ebé idade 17 mai kra’ik la hetan direitu ba subsídiu.
“Husi problema sira-ne’e rekomenda ba Governu atu bele garante katak, ministériu hotu-hotu implementa planu asaun nasionál 2021-2030 ba EdH no garante katak orsamentu subsídiu atu implementa planu asaun nasionál ba sira, altera idade mínimu simu subsídiu ba EhD husi idade 18 ba dezde moris, hodi nune’e EhD ho idade 17 mai kraik bele asesu mós subsídiu hodi fó apoiu ba sira-nia kualidade vida, tanba subsídiu refere sira uza hodi apoiu sira-nia nesesidade rasik hanesan selu eskola no kursu,” Deputada husi bankada CNRT ne’e rekomenda.
Niia husu atu altera mós tremu invalídes iha lei refere ba liafuan defisiénsia hodi refleta tuir konstituisaun artigu 21, no investe iha formasaun profesór nian kona-ba asuntu inkluzaun inklui métodu ensinu EhD, aumenta rekursu umanu no kontinua investe iha infraestrutura hodi apoiu Ministériu Justisa hala’o atendimentu movel iha suku trata billete identidade, kartaun eleitorál no dokumentu sira seluk ba EhD.
Kria ezame ekivalénsia ba EhD iha Timor-Leste hodi bele fasilita sira atu asesu ba universidade no husu mós ba Ministériu Obras Públika (MOP) atu halo kontrolu ba konstrusaun edifísiu sira-nia haris fatin hodi garante asesível ba EhD.
Halo sensibilizasaun no kapasitasaun públiku hodi bele fó oportunidade no konfiansa ba Ema ho Defisiénsia (EhD) atu bele partisipa iha movimentu polítika, sosiál no ekonómika.
Liuhusi reuniaun plenária reprezentante Governu liuhusi Sekretária Estadu Igualidade (SEII), Elbina de Sousa, rejista preokupasaun Deputadu sira-nian ne’e sei envia ba ministériu tutela
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes




