Konferénsia rejionál Parlamentu ASEAN foka ba “Liberdade Relijiaun no Fiar”

DILI, 27 agostu (TATOLI)—Parlamentu Nasionál liuhusi Grupu Parlamentu Nasionál Timor-Leste ba Asean Parliamentarians Of Human Rights (APHR), ne’ebé reprezenta husi Deputada Maria Angelina Lopes Sarmento ho Lidia Norberta no eis Deputadu Antonio de Sá Benevides, partisipa konferénsia Parlamentu ASEAN ba Direitu Umanu, iha 24 -25 agostu agostu 2024, iha Jarkarta-Indonézia.
Iha konferénsia ne’e marka prezensa husi país membru ASEAN nian inklui mós Timor-Leste. Aleinde konferénsia, Parlamentu ASEAN ba Direitu Umanu iha mós enkontru estratéjiku hodi define planu estratéjiku organizasaun ne’e nian, ne’ebé partisipa husi deputada Maria Angelina Lopes Sarmento nu’udar membru konselleiru ba organizasaun refere.
“Parlamentu ASEAN ba Direitu Umanu hala’o konferénsia rejionál kona-ba “Liberdade Religiaun no Fiar”, nu’udar área temátiku ida husi organizasaun ida-ne’e. Nasaun sira iha rejiaun ASEAN balun hasoru sirkustánsia oioin kona-ba diskriminasaun, violasaun no radikalizmu ba relijiaum hodi dezvaloriza grupu relijiaun minoria sira, ne’ebé kontribui ba violasaun ba direitu umanu hanesan direitu indivídu ba relijiaun no fiar, inklui direitu atu promove no proteje fiar indíjena sira,” refere komunikadu imprensa ne’ebé Agência TATOLI asesu husi mídia PN, tersa ne’e.
Nasaun sira balun iha ASEAN rekoñese katak fiar indíjena seidauk hetan rekoñesimentu nu’udar relijiaun ida, tanba só bele rekoñese de’it relijiaun boot lima ne’ebé rekoñese iha mundu.
Nune’e, fiar indíjene ne’e hola parte nu’udar kultura la’ós relijiaun no husi sorin seluk extremizmu no diskriminasaun ba komunidade musulmanu Ahmadiyah ne’ebé eziste tinan 100-resin ona maibé sei kontinua hetan diskriminasaun.
Nasaun balun uza lei Syariah ne’ebé ema barak hetan perseguisaun, dezaparesimentu forsada, estigmatizasaun sosiál, intolaránsia no konservatismu relijiaun kontinua prevalese.
Tanba frajilidade ida-ne’e partidu polítiku sira balu uza relijiaun nu’udar meiu atu alkansa sira-nia objetivu polítiku no hakle’an liután diskriminasaun ba relijiaun minoria sira.
“Iha relijiaun país balun, relijiain Kristaun sai mós alvu ba diskriminasaun tanba Kristaun nu’udar relijiaun minoria. Nune’e mós, nasaun balun depois de golpe ne’ebé akontese iha 2021, relijiaun minoria sira hetan diskriminasaun liuhusi proibisaun ba harii fatin sagradu sira, bandu sira atu prátika sira-nia fiar. Komunidade Rohingya hetan persegisaun rejime militár kontinua diskrimina no bandu sira atu hala’o movimentu,” nota ne’e hateten.
Tanba tendénsia violénsia no diskriminasaun kontinua buras, nune’e konferénsia ida-ne’é, halibur hamutuk deputadu no eis-deputadu sira-ne’ebe voz-ativa no hakarak promove no proteje demokrásia no direitu umanu.
Liuliu, nia dehan, iha papél importante atu kontribui ba Estadu ida-ne’ebé demokrátiku, iha transparánsia no akuntabilidade, kaer metin prinsípiu deklarasaun universál direitu umanu nian, hamutuk buka solusaun liuhusi halo lei no lejislasaun sira presizamente adere ba prinsípiu sira-ne’e.
Iha nível rejionál buka hametin kordenasaun no haforsa rede parlamentar forte atu serbisu hamutuk hodi promove no proteje direitu umanu, respeita liderdade relijiaun no fiar, hodi nune’e ASEAN bele sai komunidade ida-ne’ebé direitu umanu sai sentru ba ASEAN nia aspirasaun politika no ekonomia.
Rezultadu husi konferénsia ne’e mak aprovasaun deklarasaun Jakarta kona-ba promove no proteje liberdade relijiaun no liberdade fiar iha rejiaun Sudeste Asiátiku.
Jornalista : Nelson de Sousa
Editór : Cancio Ximenes

