iklan

POLÍTIKA

Ohin, PN hahú halo audiénsia públika ba proposta-lei OJE 2025

Ohin, PN hahú halo audiénsia públika ba proposta-lei OJE 2025

Deputado iha Uma Fukun Parlamentu Nasionál. Imajen/Egas Cristovao

DILI, 18 outubru 2024 (TATOLI)—Parlamentu Nasionál (PN), sesta ne’e,  liuhusi komisaun espesializada permanente sira hahú halo audiénsia públika ba proposta-lei númeru 12/VI/2a- Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2025.

Notísia Relevante: https://tatoli.tl/2024/10/02/pn-konsidera-governu-kumpre-leo-submete-proposta-lei-oje-2025/

Tuir ajenda ne’ebé Agência TATOLI asesu husi mídia PN ne’e haktuir katak, ohin Komisaun D trata asuntu Ekonomia no Dezenvolvimentu mak sei hala’o uluk audiénsia públika ba proposta-lei OJE 2025 ho Vise-Primeiru Ministru no Ministru Dezenvolvimentu Rurál no Abitasaun Komunitária no Sekretária Estadu Formasaun Profisionál no Empregu (SEFOPE).

Enkuantu ba komisaun permanente sira seluk sei realiza iha semana oin hodi konvida liña ministériál no instituisaun públiku sira.

Audiénsia públika ne’e, liña ministerial no entidade públika sira sei hato’o relatóriu ezekusaun OJE 2024 no planu orsamentu ba tinan fiskál 2025, nune’e komisaun espesializada sira halo apresiasaun inisiál ba proposta-lei OJE 2025 hafoin sei hato’o paréser setoriál.

Enkuantu, iha 01 outubru 2024 ne’e, Governu liuhusi Ministra Finansa, Santina Cardoso, submete ona proposta-lei OJE 2025 ho montante biliaun $2,6 ba Parlamentu Nasionál (PN).

Nune’e, iha 07 outubru 2024, meza PN, liuhusi reuniaun plenária, anúnsiu no baixa proposta-lei (OJE) 2025 ba komisaun C trata asuntu Finansa Públika ho komisaun permanente sira seluk hodi bele elabora prosesu tuir mai.

Proposta-lei Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2025 ho montante biliaun $2,6, ne’ebé aloka ba Administrasaun Sentrál, ba Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA) no ba Seguransa Sosiál, inklui Fundu Rezerva Seguransa Sosiál nian.

Montante ida-ne’e, inklui alokasaun ida ho biliaun $2,07 ba Administrasaun Sentrál no millaun $62 ba RAEOA.

Proposta Lei OJE ba tinan 2025 ne’e tuir estratéjia implementasaun ba prioridade sira-ne’ebé prevee iha Programa Governu, ho lema “Investimentu iha infraestrutura estratéjika, hametin ekonomia no hadi’a moris-di’ak sidadaun sira-nian”.

Proposta ne’e elabora bazeia ba Objetivu Estratéjiku Governu Konstitusionál da-sia (IX) nian, ho objetivu atu promove dezenvolvimentu sósiu-ekonómiku ba Nasaun ne’e liuhusi investimentu alvu sira iha infraestrutura estratéjika, reforsu ekonómiku no inisiativa sira-ne’ebé ho objetivu atu hadi’a moris-di’ak sidadaun sira-nian.

Objetivu husi OJE tinan 2025 ne’e mak atu promove dezenvolvimentu ekonómiku no hadi’a kondisaun moris populasaun timoroan nian, liuhusi estratéjia klaru ida-ne’ebé foka ba kreximentu ekonómiku sustentavel, hadi’a servisu públiku no garante katak benefísiu dezenvolvimentu nian to’o ba sidadaun hotu-hotu.

Kona-ba infraestrutura estratéjika, aloka millaun $227,3 ba konstrusaun, espansaun, reabilitasaun no manutensaun estrada no ponte sira no mós ba implementasaun medida protesaun hasoru dezastre naturál, ho objetivu atu hadi’a konektividade no proteje komunidade husi efeitu mudansa klimátika nian.

Prevee mós dotasaun sira ba reabilitasaun Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato no ba konkluzaun kabu submarinu fibra ótika ne’ebé sei liga Timor-Leste ba Austrália.

Espansaun hosi rede interna fibra ótika nian ne’e sei permite, hahú husi tinan 2025, fornesimentu husi internet ho velosidade aas iha Timor-Leste laran tomak.

Iha setór eletrisidade nian, orsamentu prevee aumentu signifikativu ida iha subvensaun ba empreza públika EDTL, E.P, ho objetivu atu hadi’a no habelar fornesimentu kontinua eletrisidade nian liuliu iha área rurál no remota sira, hodi garante serbisu ida-ne’ebé estavel no abranjente liu.

Iha setór rekursu naturál nian, proposta millaun $40 ba melloria zona industriál no extrasaun petróleu no minerál iha kosta súl país nian, hodi kontribui ba dezenvolvimentu ekonómiku no ba reforsu seguransa enerjétika.

Iha setór finanseiru, prevee investimentu ida millaun $5 iha kapitalizasaun Banku Sentrál Timor-Leste, ho objetivu atu reforsa estabilidade no rejiliénsia sistema finanseiru nasionál.

Proposta lei ne’e aloka parte boot ida husi despeza, ho valór millaun $406 hodi apoia sosiedade sivíl, saúde no servisu sosiál.

Iha dezenvolvimentu kapitál umanu, aloka millaun $17,2 ba programa formasaun profisionál no téknika, nune’e mós ba konsesaun bolsa estudu.

Edukasaun sei simu mós millaun $145,8 ba konstrusaun eskola foun, formasaun profesór sira no fortalesimentu sistema jestaun edukativa nian.

Iha saúde, orsamentu aloka millaun $99,2 ba melloria rede ospitalár no sentru saúde sira iha Timor-Leste laran tomak.

Aleinde ne’e, millaun $14,2 ba akizisaun no distribuisaun ai-moruk no ekipamentu médiku sira ne’ebé esensiál.

Kona-ba protesaun sosiál, sei reforsa Programa Bolsa da Mãe ho aumentu boot liu millaun $7, aumenta tan millaun $2,86 ho objetivu atu hadi’a saúde no nutrisaun ba inan isin-rua no labarik sira.

Proposta ne’e inklui mós transferénsia ida ho millaun $124,1 ba Orsamentu Seguransa Sosiál, aumentu ida ho millaun $37,4 kompara ho 2024, ne’ebé reflete espansaun husi sistema Seguransa Sosiál no valór husi pensaun sosiál ferik-katuas no invalidéz.

Entertantu, hafoin audénsia públika ramata, tuir ajenda iha 6-8 Novembru 2024 debate iha plenária faze jeneralidade, no iha 11-25 debate iha faze espesialidade, iha 26 Novembru 2024 aprovasaun iha finál globál no iha 27 Novembru 2024 sei envia ba Prezidente Repúblika atu promulga.

Jornalista : Nelson de Sousa

Editór        : Cancio Ximenes   

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!