DILI, 14 jullu 2025 (TATOLI)–Sekretariu Estadu Arte no Kultura (SEAK) no atuál Koordenadór Jerál ba Jogu Komunidade Ko’alia Lian Portugés (CPLP, sigla portugés), Jorge Soares Cristovão, hateten públiku liuliu komunidade sei asesu ka asiste gratuitamente jogu desportivu CPLP tanba la sosa billete.
Notísia Relevante: Abertura jogu desportivu CPLP sei hala’o iha 19 Jullu
“Jogu ne’e ita halo preparasaun hotu ona, ita hein atu halo de’it abertura. Atu fó hatene ba públiku katak durante jogu sira hotu ita sei la faan billete, entaun ema hotu hakarak haree jogu bele ba direita iha Estádiu, Jináziu Dili no seluk tan,” Governante ne’e hateten ba Agência Tatoli iha edifisiu Ministériu Juventude, Desportu, Arte no Kultura (MJDAK), iha Lecidere, segunda ne’e.
Nia dehan, Governu iha de’it akordu balun ho patrosinadór sira, nune’e sei oferese fatin espesiál balun ba patrosinadór sira-ne’ebé duarnte ne’e fó apoiu másimu ba realizasaun jogu desportivu CPLP ne’e.
“Komunidade sei tama ho gratuita. Sé mak tama uluk, to’o fatin la to’o ona pasiénsia, ita-nia kondisaun mak hanesan ne’e. Atu apela ba komunidade katak hahú jogu abertura to’o enseramentu asiste gratuitamente,” nia dehan.
Tuir oráriu ne’ebé iha, jogu desportivu CPLP sei halo abertura iha sábadu (19 Jullu) no sei termina iha sábadu (26 Jullu) tinan 2025.
Iha jogu desportivu ne’e, nasaun membru CPLP sira mak sei partisipa maibé konfirmadu ona katak nasaun rua la partisipa no seluk partisipa hotu. Nasaun rua ne’ebé la partisipa mak hanesan Brazíl no Guine Equatoriál.
Notísia Relevante: Ekipa futeból kontinua halo preparasaun antes kompete iha jogu CPLP
Istória kona-ba jogu desportivu CPLP
Jogu Desportivu CPLP harii iha tinan 1990, tuir Akordu Kooperasaun Multilaterál (Nú. 2 husi Artigu 10) ba Desportu komunidade ne’ebá nian.
Entendimentu ne’e asina ona iha loron 20 Janeiru iha Lisboa, husi Estadu sira Angola, Cabo Verde, Guiné-Bissau, Mosambike, Portugál no Saun Tomé e Prínsipe, Brazil prezente de’it ho estatutu observadór.
Rekoñese katak desportu hanesan fatór kulturál indispensável ida ba dezenvolvimentu tomak pesoa umana nian no konsekuentemente ba dezenvolvimentu sosiedade nian, emerjénsia Jogu CPLP nian fó orijen ba instrumentu prinsipál ida kooperasaun nian iha komunidade luzófonu.
Nafatin tuir termu Regulamentu Jogu CPLP nian, sei laiha nasaun vensedór sira iha edisaun ida-idak eventu nian, tanba manan-na’in sei sai komunidade.
Konvivénsia saudavel no desportiva de’it mak tenke prevalese entre nasionalidade sira, iha idade ida-ne’ebé ema sira iha inklinasaun atu hakarak muda mundu no Estadu sira-ne’e hotu konserteza hakarak komunidade ida-ne’ebé forte no unidu.
Tanba ne’e, Portugál halo pontu ida atu sai uma-na’in ba edisaun 1 Jogu Desportivu País sira Lian Portugés nian, iha fulan-Setembru tinan 1992. Joven hamutuk 500 resin husi seksu rua, ho tinan 15 to’o 16, hosi Angola, Cabo Verde, Guiné-Bissau, Mosambike, Portugál no Saun Tomé no Prínsipe.
Iha tinan 1995, II Jogu CPLP nian hala’o iha sidade Bissau, ho partisipasaun joven na’in-300 hosi Angola, Cabo Verde, Guiné Bisau, Mosambike no São Tomé e Prínsipe. Iha tinan hanesan, Mosambike aplika atu sai uma-na’in ba III Jogu sira.
Tanba razaun oioin, Maputo sai de’it uma-na’in ba edisaun 3.ª Jogu sira CPLP nian iha tinan 1997, entre loron 13 no 18 fulan-Setembru. Iha totál partisipante hamutuk 500 husi nasaun luzófonu hotu-hotu, ne’ebé kompete iha kategoria sira tuir mai ne’e: Atletizmu, Basketebol, Futeból no Ténis.
Hafoin ne’e, Cabo Verde aplika hodi organiza IV Jogu sira, projetu ida ne’ebé foin sai realidade iha tinan 2002. Entre loron 20 no 28 fulan-Jullu, Praia simu partisipante na’in-470 husi nasaun hotu-hotu iha grupu, ho exesaun husi Brazil dala ida.
Desportu sira ne’ebé hili iha tempu ida-ne’e mak Handball, Basketball no Praia Voleiból, ba seksu rua; iha nia fatin, labarik-mane sira de’it maka kompete iha Futeból iha tinan ne’ebá.
Jogu Komunitáriu Luzófonu ba dalima (V), ne’ebé marka ona ba tinan 2005, hala’o iha Luanda, kapitál Repúblika Angola nian, entre loron 12 no 18 fulan-agostu.
Númeru rekord ida husi atleta sira-ne’ebé partisipa iha eventu ne’e, besik atus hitu husi seksu rua. Handball, Basketball, Desportu Adaptadu, Futeból, Ténis no Voleiból Praia maka desportu sira ne’ebé hili. Partisipante sira hetan lembransa, prémiu no prémiu sira, hanesan tasa, medalla osan-mean, osan-mutin no bronze, prémiu Étika Desportiva no diploma partisipasaun nian.
Iha edisaun tinan 2008, Jogu VI CPLP hala’o iha sidade Rio de Janeiro, iha Repúblika Federál Brazil, entre loron 26 fulan-Jullu no loron 01 fulan-Agostu.
Iha tinan 2010, Jogu VII CPLP hala’o iha sidade kapitál Mosambike, Maputo, entre loron 29 fulan-jullu no loron 7 fulan-Agostu. Iha edisaun ida-ne’e, desportu sira ne’ebé maka halo parte iha kuadru kompetisaun nian maka Handball, Atletizmu, Basketebol, Desportu Adaptadu, Futeból, Ténis no Voleibol Praia.
Iha tinan 2012, Portugál, espesífiku liu sidade Mafra, sai uma-na’in ba Jogu Desportivu VIII CPLP nian, entre loron 7 no 15 fulan-jullu. Handball, Atletizmu, Basketebol, Desportu Adaptadu, Futeból, Ténis no Voleibol Praia maka desportu sira ne’ebé hili.
Iha tinan 2014, jogu sira, iha sira nia edisaun IX, fila fali ba Angola, entre loron 26 fulan-Jullu no loron 2 fulan-Agostu. Handball, Atletizmu, Basketebol, Atletizmu ba ema ho defisiénsia, Futeból, Ténis no Voleiból Praia mantein iha kuadru kompetisaun nian iha relasaun ho edisaun sira ikus nian. Natasaun, Judo no Ténis Meza maka adisaun foun sira ba programa kompetisaun nian.
Edisaun ba dala 10 Jogu Desportivu CPLP nian hala’o iha illa Sal, Cabo Verde, entre loron 17 no 24 fulan-Jullu. Handball, Atletizmu, Atletizmu ba Ema ho Defisiénsia, Basketebol, Futeból, Natasaun, Taekwondo no Voleibol Praia mak sai hanesan desportu sira-ne’ebé mak hili. Tinan 2016 marka mós entrada hosi Guiné Ekuatoriál, aumenta nune’e númeru hosi nasaun sira ne’ebé partisipa iha Jogu Desportivu sira CPLP nian ba neen.
Iha tinan 2018, Saun Tomé no Prínsipe hanesan nasaun uma-na’in ba Jogu Desportivu sira CPLP nian ba dala 11, ne’ebé hala’o entre loron 21 no 28 fulan-Jullu. Atletizmu, Atletizmu ba ema ho defisiénsia, Basketebol 3×3, Futeból, Taekwondo no Voleibol Praia maka sai hanesan modalidade ofisiál programa nian.
Jogu desportu CPLP edisaun ba da-12 sei akontese iha Timor-Leste fulan-jullu tinan ida ne’e.
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes





