SEKOMS koopera ho CI sei fasilita formasaun jornalizmu investigativu ba jornalista sira

DILI, 11 Setembru 2025 (TATOLI)–Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS), Expedito Dias Ximenes, hateten SEKOMS sei koopera ho Konsellu Imprensa (CI, sigla portugés) hodi fasilita formasaun jornalizmu investigativu ba jornalista sira.
“Governu sei servisu hamutuk ho KI atu fortifika formasaun ba jornalista sira ho karáter investigativu, atu nune’e iha informasaun ruma tenke iha investigasaun uluk antes fó sai. Labale, iha informasaun, ita seidauk investiga fó sai uluk ona bele mosu dúvida iha sosiedade,” Governante ne’e hateten ba jornalista sira hafoin aprezenta palestra ba estudante Komunikasaun Sosiál UNTL sira iha semináriu durante loron tolu ho tópiku “Importánsia Komunikasaun Sosiál iha Demokrasia Nasionál”, iha Kampus UNTL, Kaikoli, kinta ne’e.
Nia dehan, papel mídia nian liuliu jornalista sira, tenke fó sai informasaun ho loloos no klaru ba públiku.
“Jornalista tenke lori mensajen ne’ebé loos ba públiku, ita labele lori mensajen ne’ebé halo konfuzaun públiku, tanba misaun ne’ebé ita hala’o mak lori informasaun ne’ebé loos atu públiku bele hatene no komprende,” nia konklui.
Programa SEKOMS kona-ba kooperasaun
Governu Konstitusionál da-sia (IX) liuliu Sekretária estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS) nia polítika prinsipál ida mak estabelese Institutu ba Formasaun Jornalista no kontinua aposta iha formasaun jornalista ba dezenvolvimentu no diversifikasaun setór ida Komunikasaun Sosiál.
- Dezenvolve mekanizmu ba kooperasaun intersetoriál, ne’ebé bele poténsia (ka optimiza) uzu ne’ebé korretu kona-ba língua ofisiais husi jornalista.
- Dezenvolve mekanizmu ba kooperasaun intersetoriál, hodi fomenta no divulga lian ofisiál ba populasaun tomak.
- Apoiu Konsellu Rádiu Komunitária no estabelesementu estasaun Rádiu Komunitária foun.
- Apoia Asosiasaun Jornalista Nasionál.
- Insentiva asesu no partisipasaun feto, iha órgaun komunikasaun sosiál.
- Inkrementa ka dezenvolve perspetiva kona-ba Jéneru iha Órgaun Komunikasaun Sosiál no insentiva kampaña no programa ne’ebé bele promove uza lian ofisiál sira, identidade Nasionál, edukasaun ba sidadania, kna’ar feto nian iha sosiedade no koñesementu tékniku no sientífiku.
- Promove diversifikasaun Órgaun Komunikasaun Sosiál, iha nível Munisipál.
- Kria, hamutuk ho Ministériu Administrasaun Estatál, programa ida hodi disemina polítika desentralizasaun administrativa;
- Kria programa ida hodi fó apoiu ba meiu komunikasaun sosiál privadu sira atu kontribui ba dezenvolvimentu husi setór komunikasaun sosiál nian.
- Kria Sentru Informasaun iha Suku ida-idak, ho objetivu atu promove koñesementu husi sidadaun hotu-hotu kona-ba notísia atualidade nian, nasionál no internasionál.
- Kria programa formasaun profisionál hodi kapasita “mídia officer” sira husi liña ministeriál no husi Munisípiu sira, ho objetivu atu aumenta efikásia komunikasaun ofisiál instituisaun ida-idak.
- Dezenvolve planu ida hodi disemina promosaun Timor-Leste nian, liuhusi plataforma dijitál.
Iha Konstituisaun Repúblika determina katak sei garante liberdade ba imprensa no ba meiu komunikasaun sosiál seluk tan, inklui liberdade espresaun ho kriasaun husi jornalista, asesu ba fonte informasaun, liberdade editoriál, protesaun ba independénsia no ba sijilu (ka, segredu) profisionál no direitu kona-ba estabelese jornál, publikasaun no meiu difuzaun seluk tan.
Estadu tenke asegura liberdade no independénsia, husi Órgaun Públiku, ba komunikasaun sosiál, hasoru Poder Polítiku no Poder Ekonómiku, no garante katak sei laiha monopóliu kona-ba meiu komunikasaun sosiál.
Sei kompete mós (ka, sai responsabilidade) ba Estadu atu asegura ezisténsia Servisu Públiku ba Rádiu no Televizaun, ne’ebé tenke izentu, hodi haree mós, entre objetivu sira-seluk, kona-ba protesaun no divulgasaun kultura no tradisaun Timor-Leste nian, no mós garantia kona-ba espresaun tuir pluralizmu opiniaun.
Apoiu ba Mídia Estatál
Governu Konstitusionál da-sia (IX) liuhusi Sekretária Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS) sei implementa polítika ida hodi fó apoiu ba mídia estatál sira mak hanesan;
- Apoia no reforsa TATOLI-Ajénsia Notisioza Timor-Leste TATOLI, Institutu Públiku (TATOLI, I.P).
- Apoia no reforsa Konsellu Imprensa, nu’udar órgaun independente, reguladór ba setór komunikasaun sosiál;
- Kontinua apoia programa diseminasaun kona-ba Asaun Governativa, hodi promove koñesementu públiku nian ba asaun governativa ho transparénsia ne’ebé boot-liu kona-ba governasaun.
- Kontinua apoia Rádiu Televizaun Timor-Leste, E,preza Públiku (RTTL, E.P). inklui hadi’a infraestrutura fízika ho atualizasaun ekipamentu tékniku, no mós iha implementasaun Planu Estratéjiku ida ba Imprensa, atu nune’e bele hadi’a kualidade ho kuantidade informasaun ne’ebé divulga.
- Propoin ba Parlamentu Nasionál atu aprova lejizlasaun hodi regula setór komunikasaun audiovisuál iha Timor-Leste.
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes

