Reabilitasaun irrigasaun iha natar Naktuka, fatuk dahuluk hatuur ona

OEKUSI, 07 Novembru 2025 (TATOLI) – Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), liuhusi Diresaun Rejionál Agrikultura akompaña hosi Diresaun Rejionál Infraestrutura (DRI), sesta ohin, hatuur ona fatuk dahuluk ba projetu reabilitasaun kanál irrigasaun zona sentru abastesimentu agríkola iha natar Ut-Haufo bairru Naktuka suku Bene-Ufe sub-rejiaun Nítibe, ne’ebé ezekuta husi kompañia lokál Henas Oni Unipesoál Lda.

Notísia relevante:Konstrusaun irrigasaun Naktuka sei gasta rihun $83-resin hodi fasilita natar ektare 35

Iha ámbitu seremónia referida, Diretór Diresaun Rejionál Agrikultura, José Oqui, konsidera ho reabilitasaun ba irrigasaun ne’e, bele tulun agrikultór sira, hodi bele hasa’e produsaun liuliu hare, tanba kada tinan bainhira halai natar, agrikultór sira tenke serbisu obrigatóriu hodi kee bee-dalan kanaliza ba natar sira.

“Governu iha obrigasaun atu atende nesesidade povu nian, biar autoridade RAEOA troka malu, maibé sidadaun sé de’it mak asumi kargu iha Governu tenke kontinua polítika no planu ne’ebé programa ona antes, tanba ne’e projetu ne’e nesesáriu, ne’e mak ohin ita mai hamutuk ho agrikultór sira hahú tau fatuk, atu fó oportunidade ba kompañia hodi hahú serbisu,” José Oqui, informa iha seremónia hatuur fatuk dahuluk iha natar Ut-Haufo, ohin.

Diretór ne’e fó hanoin ba natar na’in-sira, atu koopera serbisu hamutuk ho kompañia atu aselera serbisu, tanba tempu la’o daudaun atu udan ona, tan ne’e nia husu ba autoridade lokál sira iha suku Bene-Ufe hodi apoia.

“Polítika husik, ema boot sira iha leten mak ko’alia polítika, ita iha kraik haree serbisu, Governu mai la haree ba kór maibé haree ba povu nia moris, ami espera ho projetu ne’e bele tulun ita-boot sira, atu hasa’e produsaun agríkola, tanba natar sira iha Naktuka maioria kuda hare membramo, depois ba kompañia tenke aselera serbisu tanba fulan oin sei taka ona orsamentu 2025 nian, ne’ebé halais serbisu, atu bele tama pedidu pagamentu,” nia fó hanoin.

Notísia relevante:Komunidade sira agradese Governu tanba reabilita estrada kilometru haat iha Naktuka

Xefe Departamentu Ponte Estrada no Kontrolu seias iha Diresaun Rejionál Infraestrutura, Cornelio Seran, rekomenda ba empreza konstrutora, atu garante kualidade ho kumpre dezeñu Bill of Quantity (BoQ).

Tanba, nia dehan, empreza Henas Oni Unipesoál Lda, sai manan-na’in ba projetu referidu, liuhusi prosesu konkursu públiku la’ós ajudikasaun direita maibé liuhusi avaliasaun husi kompañia lokál ualu (8), maibé ikusmai ekipa avaliasaun avalia, haree rekezitu sira, empreza referida mak sai vensedora.

“Ne’ebé, husi obra públika, hakarak rekomenda ba kompañia, kualidade mak sai prioridade, tanba ne’e osan Estadu, ita gasta ho rezultadu ba longu prazu, katak ita halo buat ruma, nia utilizasuan ne’e ba to’o tinan 10 ba leten, labele tinan ne’e ita halo, tinan oin aat ona. Ami sei mai fizkaliza karik la tuir dezeñu BoQ ne’ebé prevista ona, ami sei husu atu hadi’a fali, se la kumpre mak nia impaktu iha prosesu pagamentu nian,” nia hateten.

Iha biban ne’e, Jestór sub-rejiaun Nítibe, Agustinho Afulit, reprezenta natar na’in-sira rekomenda ba empreza atu involve traballadór lokál sira husi suku Bene-Ufe hodi evita mis-komunikasaun iha ámbitu konstrusaun.

“Foin daudaun ha’u ko’alia ona ho kompañia, sei bele akumula ami-nia joven sira-ne’ebé laiha serbisu, koloka sira ba suru rai-henek, lalin fatuk no ke’e, labele lalin fali traballadór husi postu administrativu seluk, ba enjeñeiru bele lori kedas maibé sira buru kasar ne’e, bolu de’it alin sira iha suku laran – ida-ne’e, nia intensaun atu labele hamosu problema, ka mis-komunikasaun tanba projetu ne’e lokaliza iha suku Bene-Ufe, ne’ebé ha’u espera katak, ba oin labele akontese hanesan fatin seluk. Ita-nia hakarak projetu ne’e la’o ho susesu to’o finaliza hodi entrega ba agrikutór sira,” rekomenda.

Kona-ba kultura, nia garante, tanba antes ne’e, lia-na’in sira iha suku Bene-Ufe liuliu natar na’in-sira sunu ona lilin hodi husu matak-malirin ba rai-na’in no bei-ala sira, atu fó matak-malirin, nune’e konstrusaun ne’e la’o iha ambiente hakmatek.

Notísia relevante:Abitante Naktuka rekomenda Autoridade RAEOA konstrui fasilidade saúde no eskola

Entretantu, empreza Henas oni Unipesoál.Lda  sei konstrui irrigasaun natár Ut-Haufo Naktuka ho nia medida naruk metru-600 ho verba hamutuk rihun $83,216.83, verba ne’e Autoridade RAEOA aloka husi Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2025 nian.

Jornalista: Abílio Elo Nini

Editór: Rafael Ximenes de A. Belo