DILI, 04 Fevereiru 2026 (TATOLI)—Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, nomeia Jesuina Gomes sai Vise-Ministra Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK).
Tuir informasaun ne’ebé Agência TATOLI asesu husi Jornál Repúblika katak, tuir dekretu Prezidente Repúblika Númeru 20/2026, 04 Marsu, hodi nomeia Jesuína Gomes asume kargu Vise- Ministra Negósiu Estranjeiru no Koooerasaun.
Nomeasaun ne’e konsideradu nu’udar pasu importante ida hodi hametin liután kapasidade institusionál Ministra Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK) iha área polítika esterna no kooperasaun internasionál, liuliu iha momentu ne’ebé Timor-Leste kontinua hadi’a nia relasaun bilaterál no multilaterál ho nasaun sira seluk.
Iha parte seluk, Governu mos halo mudansa iha reprezentasaun diplomátika, ne’ebé Natália Carrascalão sei asume kna’ar nu’udar Reprezentante Permanente Timor-Leste nian ba Komunidade Nasaun Sira Ko’alia Lian Pirtugés (CPLP-sigla portugés).
Nomeasaun ida-ne’e importante tebes tamba CPLP hanesan plataforma estratéjika ida ba Timor-Leste atu hametin kooperasaun iha área língua, edukasaun, ekonomia no dezenvolvimentu sustentavel ho nasaun membru sira.
Tuir informasaun disponivel, serimónia tomada de posse previstu sei realiza iha loron kuarta (05 Marsu 2026) aban, ho prezensa autoridade relevante sira husi Governu no korpu diplomátiku sira.
Mudansas ne’e hatudu Governu nia kompromisu atu kontinua hametin prezensa no papel Timor-Leste iha arena internasionál.
Koñese Jesuína Gomes
Jesuína Maria Ferreira Gomes nu’udar ofisiál Governu timoroan ne’ebé espesializa iha ADMINISTRAÇÃO PÚBLICA no governasaun di’ak.
Nia serbisu nu’udar Provedor (Provedor) ba Direitu Umanu no Justisa Timor-Leste nian to’o Dezembru 2022, susesu iha kna’ar ne’e hafoin nia mandatu anteriór nu’udar Adjuntu Provedór ba Governasaun Di’ak husi 2015 to’o 2018, durante ne’ebé nia avansa investigasaun sira kona-ba injustisa administrativa sira no liga reforma governasaun nian ba protesaun direitu sira.
Iha ninia lideransa ba Provedoria dos Direitos Humanos e Justiça (PDHJ), Timor-Leste nia instituisaun nasionál direitu umanu no provedór, nia superviziona rezolusaun keixa sira, monitorizasaun ba konformidade Estadu nian, edukasaun públika kona-ba direitu sira, no medida preventiva sira hasoru violasaun sira, enkuantu dezenvolve planu estratéjiku PDHJ nian ba 2019–2020 iha limitasaun no limitasaun rekursu nia leet Pandemia COVID-19.
Nia mós kaer ona pozisaun Xefe Kaza Sivi iha Gabinete Prezidente nian, hodi reprezenta ezekutivu iha eventu sira hanesan lansamentu programa nasionál alfabetizasaun nian no prémiu sira ba jornalizmu dame nian, hodi subliña ninia matenek iha advokasia legál no administrativa ba grupu marjinalizadu sira.
Antesedente no Edukasaun
Jesuina Maria Ferreira Gomes nu’udar figura públika Timór-Lorosa’e ida ne’ebé ninia detalle kona-ba nia moris uluk nian, inklui data moris loloos no antesedente família nian, sei dokumenta uitoan de’it iha rejistu públiku sira.
Fonte sira ne’ebé disponivel subliña nia trajetória profisionál duké istória pesoál. Laiha konta verifikadu sira kona-ba nia esperiénsia infánsia nian ka influénsia formativa sira ne’ebé maka relata ona, ne’ebé reflete padraun komún ida ba líder Timor-oan barak ne’ebé maka sira-nia biografia fó prioridade ba kontribuisaun sira pós-independénsia nian duké narrativa pesoál sira antes tinan 1999.
Edukasaun Formál
Jesuina Maria Ferreira Gomes iha Mestradu iha Administrasaun Públika (MPA).
Nia kompleta kualifikasaun pós-graduasaun ida-ne’e iha Universidade Hawai iha Mānoa iha Estadu Unidu, hala’o nia estudu sira hosi 2002 to’o 2004, nia iha doutoramentu.
Kareira Profisionál
Jesuina Maria Ferreira Gomes hahú nia kareira administrativa iha tinan 1994 nu’udar asistente administrativa iha Governu Provinsiál Timor Lorosa’e.
Entre tinan 1995 no 1997, nia servisu nu’udar Sekretária no Xefe-Eskritóriu iha Administrasaun Sub-Distritu Atabae nian iha Distritu Bobonaru, kaer responsabilidade operasionál sira iha estrutura governasaun lokál sira durante era pré-independénsia iha administrasaun Indonézia nia okos.
Pozisaun sira-ne’e estabelese nia matenek iha operasaun sira setór públiku nian iha nivel sub-nasionál sira, ne’ebé foka ba koordenasaun administrativa no jestaun iha nivel distritál.
Envolvimentu ho Provedoria dos Direitos Humanos e Justiça (PDHJ)
Jesuina Maria Ferreira Gomes hahú nia envolvimentu ho Provedoria dos Direitos Humanos e Justiça (PDHJ) iha Timor-Leste nu’udar Adjunta Provedora ba Asuntu Boa-Governasaun, ne’ebé simu pose iha loron 14 fula-Janeiru tinan 2015, husi Prezidente Parlamentu Nasionál, Vicente Guterres, durante serimónia ida iha Dili.
Iha kna’ar ida-ne’e, nia foka ba promosaun integridade no responsabilizasaun iha administrasaun públika, inklui fiskalizasaun ba prátika governasaun nian iha dezenvolvimentu institusionál pós-independénsia Timor-Leste nia leet.
Ninia responsabilidade sira inklui investigasaun ba keixa sira, monitorizasaun ba ajénsia estadu nian sira, no fó sai rekomendasaun sira hodi hasa’e transparénsia no prevene administrasaun ne’ebé ladi’ak.
Husi 2015 to’o 2018, nia kontribui ba PDHJ nia avaliasaun sira kona-ba governasaun nasionál, destaka iha Abríl 2018 katak Timor-Leste nia governasaun nafatin “la funsionál tomak” entre kategoria sira hanesan partisipasaun, estadu direitu, transparénsia, no resposta, bazeia ba enkuadramentu avaliasaun PDHJ nian .
Nia mós envolve iha kolaborasaun internasionál, hanesan esforsu trilaterál ho Ministériu Justisa no Asosiasaun ba Prevensaun Tortura hodi harii kapasidade hasoru tortura no violénsia, subliña PDHJ nia papél iha mekanizmu prevensaun nasionál.
Nia avansa ba Prezidente no Provedor (Provedór) PDHJ tuir nia mandatu nu’udar adjunta, hodi asume lideransa atu superviziona tantu mandatu protesaun direitus umanus no governasaun di’ak nu’udar Instituisaun Nasionál Direitus Umanus Timor-Leste nian.
Tuir nia orientasaun, PDHJ adota aprosimasaun operasionál ho pilár hitu, inklui investigasaun proativu, tratamentu ba keixa, monitorizasaun ba instalasaun detensaun sira, edukasaun públika kona-ba direitu sira, no medida preventiva sira hasoru violasaun sira.
Inisiativa xave sira inklui esbosu planu estratéjiku 2021-2025 ida hodi hasa’e kapasidade institusionál no hatama alterasaun sira ba estatutu ba Parlamentu hodi hasa’e autonomia no efikásia.
Maske iha limitasaun sira hanesan orsamentu limitadu, impase polítiku sira, no restrisaun sira COVID-19 nian ne’ebé limita atividade sira ba Dili no eskritóriu rejionál haat ba monitorizasaun no investigasaun sira, nia hetan finansiamentu iha 2021 ba divulgasaun edukasionál ne’ebé habelar no rezolusaun keixa sira.
Ikus liu, nia asumu kargu hanesan Xefe Kaza Sivíl iha Palásiu Prezidensiál Prezidente Repúblika José Ramos-Horta nia tempu to’o hetan fali fiar ba Vise- Ministra Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK).
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes





