Top

Husi evidénsia ba asaun, Bobonaru hametin kontrolu ba moras bruseloze

Serimónia asinatura enkuadramentu lokál ba kontrolu moras bruseloze, iha suku Odomau no Lahomea, postu administrativu Maliana, munisípiu Bobonaru. Foto Tatoli/Sergio da Cruz

BOBONARU, 03 Setembru 2026 (TATOLI) – Autoridade Munisípiu Bobonaru (AMB) kolabora ho Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta (MAPPF), Ministériu Saúde no parseiru implementadór Menzies, hahú hametin kontrolu no prevene moras bruseloze liuhusi asinatura enkuadramentu lokál ho lema “Husi Evidénsia ba Asaun”, ne’ebé sei implementa iha aldeia Genuhan no Ganunhan, suku Lahomea, postu administrativu Maliana.

Xefe Programa Menzies, Venâncio Pinto, hateten katak enkuadramentu lokál ne’e sai pilotu atu fasilita komunidade hakiak-na’in sira atu komprende no prevene moras bruseloze, liuhusi rekolla dadus no evidénsia kona-ba prezensa moras ne’e iha komunidade.

“Estudu ne’e hatudu katak moras brucellosis eziste duni, liuliu iha animál hanesan karau. Tuir dadus ne’ebé iha, uma-kain ida ne’ebé haki’ak karau bele iha potensialidade atu hasoru risku moras ne’e”, nia hatete ba jornalista sira, iha salaun Maria Tapó, ohin.

Venâncio hatete Menzies hanesan parseiru implementadór ho apoiu fundu husi Governu, liuhusi  Australian Centre for International Agricultural Research (ACEAR) ka Sentru Australianu ba Peskiza Agríkola Internasionál. no Kanadá nia Sentru Peskiza Dezemvolvimentu Internasionál (IDRC, sigla portugés) no espera katak enkuadramentu lokál ne’ebé asina ne’e bele ajuda autoridade lokál no hakiak-na’in sira atu implementa medida prevensaun bruseloza.

“Ho prevensaun ne’e, ami espera bele hadi’a produsaun animál, aumenta saúde karau, hamenus risku mate ba animál no mós hadi’a rendimentu no moris família produtora sira”, Venâncio hatete.

Diretór Nasionál Veterinária, Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta, Feliciano da Conceição, konsidera asinatura ne’e nu’udar kompromisu hamutuk atu transforma evidénsia sientífika sai asaun konkreta iha komunidade.

Feliciano esplika katak bruseloze ka brucelossis mak moras ne’ebé bele afeta saúde animál, produtividade pekuária, ekonomia família produtora sira, seguransa alimentar no saúde umana. Tanba ne’e, presiza abordajen ho kolaborasaun entre saúde umana, autoridade lokál, produtór no komunidade.

Nia subliña katak evidénsia no rezultadu diagnóstiku tenke sai baze ba desizaun no asaun kontrolu moras no enkuadramentu lokál ne’e sei uza atu hametin vijilánsia, identifika área no animál ne’ebé iha risku, aumenta diagnóstiku, promove bioseguransa no haforsa edukasaun ba produtór sira.

Feliciano mós husu parte hotu atu hala’o sira-nia responsabilidade, Governu fó politika no lideransa, servisu veterinária fornese orientasaun téknika no evidénsia, autoridade lokál mobiliza komunidade, no produtór sai parseiru prinsipál iha implementasaun medida kontrolu.

“Evidénsia labele sai relatóriu de’it no planu labele sai dokumentu de’it. Asinatura ohin tenke transforma sai asaun iha terrenu no rezultadu ne’ebé ita bele haree iha komunidade. Objetivu ita-nia klaru, animál saudavel, produtór hametin seguransa alimentár no risku ba saúde umana”, nia hatete.

Iha parte seluk, Sekretáriu Autoridade Munisípiu Bobonaru ba Asuntu Administrasaun no Finansas, Domingos da Costa, husu líder komunitariu no haki’ak-na’in sira atu serbisu hamutuk ho parte kompetente hodi implementa enkuadramentu ne’e ho di’ak.

“Ita iha Bobonaru barak haki’ak Kkarau, maibé ita-nia karau nia kondisaun fízika ladún di’ak ida, dalaruma iha moras ruma, tanba ne’e ita tenke kumpre enkuadramentu ida-ne’e, ita fila bá implementa iha ita-nia fatin, hodi bele kontrola moras ne’e iha ita-nia munisípiu Bobonaru”, nia dehan.

Reprezentante Ministériu Saúde no Diretór Servisu Munisipál Saúde Bobonaru, Cesaltino Maia, hatete katak asinatura enkuadramentu lokál ne’e sai istória foun ba saúde públika no protesaun ba rikusoin karau iha komunidade.

Nia realsa katak bruseloze perigu tebes, tanba bele hamenus saúde no kbiit karau, no mós bele afeta ba saúde umana. Tanba ne’e, enkuadramentu ne’e sai instrumentu atu ajuda komunidade redús risku liuhusi medida preventiva.

Maski inisiativa ne’e hahú iha Genuhan, nia konsidera medida hirak ne’e bele adapta no implementa mós iha área no suku seluk iha munisípiu Bobonaru tomak.

“Buat ne’ebé furak liu husi enkuadramentu ida-ne’e maka nia la’ós mai de’it husi leten ka Governu, ita dezeña hamutuk ho imi haki’ak-na’in sira, lideransa lokál no lideransa kulturál sira, ita halo ida-ne’e hodi asegura katak medida preventiva sira ne’e la’ós kargu ne’ebé todan, maibé buat ida ne’ebé posivel ho kbiit no laran duni ba haki’ak-na’in sira atu implementa iha sira-nia moris loroloron nia”, nia salienta.

Resposavel ne’e mós enkoraja komunidade atu hahú ho pasu ki’ik no implementa medida preventiva tuir sira-nia kapasidade, hodi proteje família no rikusoin, no serbisu hamutuk atu ultrapasa dezafiu sosiokulturál iha terrenu.

Tuir dadus, iha Jullu to’o Dezembru 2023, ekipa sira identifika uma-kain 189 mak haki’ak karau Vaka iha aldeia Solugolo, Genuhan, Tunubibi no Manu-Aman, no konsege entrevista ema na’in-253, husi numeru ne’e foti amostra raan husi haki’ak-na’in 239 no amostra raan husi karau Vaka 437 hodi halo teste.

Aleinde ne’e, halo mós entrvista ho ema ne’ebé oho karau ka ko’a na’an na’in-12, no foti amostra raan sia. Entrevista mós tekniku veterinariu no pekuariu 22 no foti amostra raan 19 atu análize.

Notísia relevante: Karau vaka iha Maliana ameasadu husi moras Brucellosis

Jornalista: Sergio da Cruz

Editora: Maria Auxiliadora

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!