Banku Sentrál Timor-Leste promove integrasaun sistema pagamentu dijitál transfronteirisu iha pasífiku

DILI, 09 Outubru 2026 (TATOLI) – Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL, sigla portugés) promove hela reforsu integrasaun sistema pagamentu dijitál transfronteirisu iha rejiaun asífiku hodi aselera tranzasaun finanseira, hamenus kustu remesa, no habelar asesu públiku ba servisu finanseiru formál.
Governadór BCTL, Hélder Lopes, afirma katak konetividade pagamentu transfronteirisu hanesan oportunidade ida ba kooperasaun ne’ebé banku sentrál sira iha rejiaun presiza dezenvolve, iha liña ho utilizasaun teknolojia ne’ebé aumenta iha setór finanseiru.
Nia hato’o deklarasaun ne’e iha nia diskursu abertura iha Reuniaun Governante Banku Sentrál Pasífiku Súl nian ba da-41 iha Otél Palm Spring, Dili.
“Ita-nia ambisaun tuirmai maka atu harii konetividade pagamentu transfronteirisu nian”, Hélder dehan.
Nia esplika katak Timor-Leste koloka ona transformasaun dijitál iha sentru estratéjia dezenvolvimentu setór finanseiru nasionál.
Inisiativa ida-ne’e realiza ona, entre buat sira seluk, liuhusi lansamentu sistema pagamentu lalais nasionál T-FAST no padraun pagamentu kódigu QR nasionál, TUQR.
Tuir nia, dezenvolve sistema pagamentu dijitál hanesan pasu krusiál ida hodi ultrapasa limitasaun jeográfika sira no kustu tranzasaun sira ne’ebé aas, ne’ebé sai hanesan dezafiu sira ba nasaun sira ho ekonomia ki’ik.
Liuhusi utilizasaun teknolojia, hein katak ema no negósiu sira bele hala’o tranzasaun sira ho lalais liu, efisiente liu, no baratu liu.
Hélder hatete katak dijitalizasaun bele mós ajuda habelar inkluzaun finanseira, hadi’a efisiénsia pagamentu Governu nian, no fasilita asesu ba negósiu ki’ik sira ba servisu finanseiru formál sira.
Iha entrevista ho jornalista sira, nia mensiona katak BCTL lidera ona dezenvolvimentu sistema pagamentu dijitál nasionál, inklui liuhusi implementasaun TUQR no T-FAST.
Nia fiar esperiénsia ida ne’e nu’udar kontribuisaun ida ne’ebé Timor-Leste bele fahe ho nasaun pasífiku sira seluk.
“Daudaun, entermu adosaun teknolojia ba servisu finanseiru nian, entre ho sira ita mós di’ak liu iha rejiaun, nune’e ita bele fahe ita-nia esperiénsia sira ho ita-nia kolega sira iha pasífiku”, nia esplika.
Aleinde dezenvolve sistema nasionál ida, BCTL mós haree oportunidade sira atu hametin interoperabilidade, ka abilidade sistema pagamentu sira husi nasaun oioin hodi liga ba malu.
Hélder sita Fiji hanesan ezemplu, nu’udar nasaun ida husi asífiku ne’ebé hatudu ona progresu iha utilizasaun teknolojia finanseira dijitál.
Nia hatete katak oportunidade sira ba kolaborasaun ho Fiji bele esplora hodi liga sistema pagamentu sira no fasilita tranzasaun públika sira no atividade negósiu sira.
Dezenvolve konetividade ida ne’e mós konsidera hanesan krusiál ba Timor-Leste tanba remesa, ka osan ne’ebé haruka husi rai-li’ur, kontribui maka’as ba ekonomia nasionál. “Iha Timor-Leste, remesa sira kontribui liu pursentu 10 ba Produtu Internu Brutu (PIB)”, nia hatete.
Tuir Hélder, aumenta efisiénsia husi sistema pagamentu transfronteirisu sira bele ajuda komunidade sira ne’ebé dependente ba osan-haruka liuhusi transferénsia osan ne’ebé lalais liu, seguru liu, no ho kustu ki’ik liu.
Maibé, nia fó avizu katak dezenvolvimentu servisu finanseiru dijitál sira tenke mós iha balansu ho hametin siberseguransa, protesaun konsumidór, governasaun, no fiskalizasaun setór finanseiru.
Tanba ne’e, BCTL enkoraja banku sentrál sira housi nasaun sira pasífiku nian atu hasa’e kooperasaun iha dezenvolvimentu identidade dijitál sira, troka informasaun, padraun servisu pagamentu nian, no jestaun risku teknolojia nian.
Hélder subliña katak transformasaun dijitál labele hala’o de’it atu la’o hamutuk ho dezenvolvimentu teknolójiku sira, maibé atu fó benefísiu tanjivel sira ba sosiedade.
“Transformasaun dijitál lable hala’o tanba de’it teknolojia disponivel ka tanba de’it ida-ne’e hanesan tendénsia ida. Teknolojia tenke ajuda hamenus kustu sira, habelar inkluzaun finanseira, no halo sistema finanseiru funsiona di’ak liután ba uma-kain no negósiu sira”, nia subliña.
Hodi hein katak enkontru husi governante sira banku sentrál nian sei hamosu pasu prátiku sira ba sistema pagamentu rejionál ida ne’ebé ligadu liu, seguru no inkluzivu.
Notísia relevante: Timor-Leste prontu halo ponte kooperasaun finanseira entre ASEAN no Pasífiku
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiadora

