FRETILIN konkorda halo revizaun ba Konstituisaun
DILI, 09 Outubru 2026 (TATOLI) – Vise-Prezidente Bankada Frente Revolusionária Timor-Leste Independente (FRETILIN), David Dias Ximenes “Mandati”, hatete katak, depoizde tinan 24 restaura nia indepedénsia, Timor-Leste iha duni razaun atu halo revizaun ba Konstituisaun.
Maibé, tuir nia, revizaun ne’e tenke konsidera nia relevánsia konstitusionál, tanba lei-inan ne’ebé define prinsípiu jerál polítika Estadu nian, orden jurídika, no direitu no obrigasaun sidadaun sira.
Nia eslika katak, revizaun ba artigu ne’ebé la relevante ona iha situasaun ohin loron tenke artikula ho evolusaun sosiedade nian no bazeia ba koñesimentu konstitusionál.
“Labele hakarak fali lei ne’e tuir fali ita, [maibé] lei ne’e fiksa ita-nia komportamentu hodi nia kondús ita fó kumprimentu, labele ita la konkorka fali halo lei ne’e tuir fali ita. Tan ne’e iha ona relevánsia halo revizaun”, nia hatete iha Parlamentu Nasionál, ohin.
Nia seidauk hakarak fó komentáriu kona-ba artigu espesífiku sira ne’ebé presiza halo revizaun, maibé tuir nia, Konstituisaun nafatin sei iha relevánsia iha situasaun atuál, liuliu atu haree órgaun soberania idaidak hala’o sira-nia knaar.
Tanba ne’e, bainhira iha inisiativa kona-ba ba artigu sira ne’ebé atu halo revizaun, bankada prontu hamutuk hodi diskute kle’an liután.
Kona-ba nesesidade atu hetan konsensu entre bankada parlamentár sira, nia hatete katak konsesu importante, maibé demokrasia mós rekoñese papél maiória no minória.
Prezidente Parlamentu Nasionál, Maria Fernanda Lay, hatete katak Parlamentu sei realiza semináriu daruak kona-ba revizaun ba Konstituisaun Repúblika Demokrátika Timor-Leste entre fulan-Novembru no inísiu Dezembru tinan ne’e, atu rona no halibur ideia husi parte oioin molok inísia prosesu tuirmai.
Parlamentu mós hein rezultadu komisaun ne’ebé agora halibur eis-deputadu sira atu hala’o semináriu ho espera katak rezultadu bele fó rekomendasaun ba prosesu revizaun Konstituisaun.
Tuir Ferananda Lay, hanesan país foun, Timor-Leste labele troka tiha kedas sistema ne’ebé eziste ho sistema foun. Nasaun barak presiza tempu atu dezenvolve no hadi’a. Tanba ne’e, nia konsidera katak prosesu ne’e la’ós de’it kona-ba revizaun Konstituisaun maibé mós kona-ba saida mak presiza hadi’a.
“Ita bele hadi’a ita-nia Konstituisaun. Foin mak iha revizaun, iha nasaun barak ne’ebé mantein”, nia dehan.
Nia mós hatete katak, bazeia ba rezultadu semináriu ne’ebé hala’o iha tinan kotuk, partisipante no painelista sira identifika katak Konstituisaun la’ós aat hotu, maibé iha artigu balun ne’ebé presiza hadi’a ninia interpretasaun.
“Tanba, ita-nia Konstituisaun laiha footnote ne’ebé esplika própriu artigu, ne’ebé iha interpretasaun balun presiza klarifika”, nia salienta.
Notísia relevante: Avelino Coelho konsidera nesesáriu duni halo revizaun ba Konstituisaun
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora
