OÉ-CUSSE, 26 setembru 2023 (TATOLI) – Sekretáriu Estadu Kooperativa (SEKoop), Arsénio Pereira da Silva hamutuk ho Prezidente Movimentu Kamponezes Timor-Leste (MOKATIL), tersa ne’e lansa programa kuda Bafo-Kayrala ektare tolu iha bairru Samoro, suku Costa, sub-rejiaun Pante Makasar, Rejiaun Administrativa Espesiál Oé-Cusse Ambeno (RAEOA).
Sekretáriu Estadu Kooperativa, Arsénio Pereira da Silva, hateten, produtu Bafo-Kayrala importante atu konsumu nu’udar produtu lokál ida iha Timor-Leste, presiza dezenvolve nune’e bele minimiza konsumu ai-haan importasaun.
“Lansamentu Bafo-Kayrala tanba fini iha ona no prosesamentu iha ona, entaun ita presiza habelar tán ba fatin seluk, tanba ida-ne’e di’ak tebes ba ita-nia saúde, no bele asegura ai-haan, kuandu ita defísil, Bafo-Kayrala ne’e bele sai fali konsumu prinsipál iha família,” nia katak.
Notísia relevante: Grupu Mokatil RAEOA prodús Sorghum sai hahan moderna
Tuir SEKoop, Bafo-Kayrala importante hanesan produtu lokál ida iha Timor-Leste, la’ós konsumu importasaun ema-nian, maibé ita mós prosesa sai hahaan, ba ita ema, animál, karau, manu, bibi tanba nia tahan no musan no kulit bele uza fali sai produtu seluk atu konsumu, depende atu produs ba matéria saida.
Sekretáriu Rejionál ba Asuntu Komérsiu no Indústria, Pedro da Silva Boquifai, reprezenta Autoridade RAEOA agradese ba Governu Sentrál liuhosi Sekretáriu Estadu Kooperativa, bele servisu hamutuk ho autoridade RAEOA atu dezenvolve di’ak liután produtu Bafo-Kayrala iha Oé-Cusse Ambeno.
“Ida-ne’e ita tenke halo beibeik, hanesan membru autoridade durante ne’e mós ami tau importánsia hodi dezenvolve, Bafo-Kayrala ne’ebé kada feira ita sempre promove grupu sira ativu bainhira ita halo feita produtu lokál, espera ba futuru iha bele servisu hamutuk atu dezenvolve di’ak liután iha fatin hotu-hotu,” nia katak.
Prezidente MOKATIL, Helio Dias da Silva, esplika, ezisténsia fini Bafo-Kayrala hahú hosi Oé-Cusse ho tonelada 1,3, no komesa dezenvolve ona iha munisipíu 12, nune’e povu mak tenke sai na’in no prosesu inísiu to’o faze kolleta.
“Ohin ita ba kuda Bafo-Kayrala, fini ne’e mai hosi suku Abani, sub-rejiaun Pássabe, no fini ida-ne’e momentu iha tonelada 1,2, ne’ebé ohin invade to’o ona munisípiu 13,” nia informa.
Tuir nia, fini ne’ebé durante ne’e tau naran Bafo-Kayrala, iha nia signifikativu, bafo ne’e signifika katak, batar-foos, no kayrala ne’e, tanba Timor ne’e domina ho étniku mambae, no baibain bolu kaerae, entaun ita deside tau naran Kayrala, tan ne’e maka ita tau naran Bafo-Kayrala.
“Ida-ne’e direitu kampones nian, ida-ne’e kampones nia soberanu, tanba saida, sei ita ukun rai ida-ne’e, katak povu soberanu, povu tenki ukun hosi prepara rai, prepara fini, nia kuda to’o nia kolleta uza ba merkadu, povu mak tenki sai na’in, tan ne’e maka kompones iha direitu atu naran ba kualker fini saida de’it, konforme saida mak povu hakarak, ida-ne’e ita tau iha V mandatu MOKATIL” nia katak.
Notísia relevante: UNTL peskiza sorghum bele transforma ba fariña no masimidar
Entretantu, koordenadora grupu shorgum Bafo-Kayrala Oé-Cusse, Jacinta Sequeira, informa, funsionamentu Bafo-Kayrala, durante ne’e produs ona ai-han lokál hanesan halo foos, teriña no hahán seluk-tán, aliénde ne’e mós distribui ona iha loza no parseriu ONG sira.
“Hosi Bafo-Kayrala ami produs ona ba foos, no foos bele sai fali tariña ka terigu, no hosi foos ami bele krupuk, bele halo bolu no boliños ka dose maran, no bele halo masin midar, depois ami mós produs ona ai-sar,” nia katak.
Entretantu, grupu shorgum Bafo-Kayrala ejiste iha Oé-Cusse hahú iha 2019, to’o agora, no envolve ona membru hamutuk na’in-535, mai hosi suku 18 no sub-rejiaun haat iha Oésilo, Pássabe, Nítibe no Pante Makasar.
Notísia relevante: SEKoop tau importánsia sorghum sai produtu konsumu nasionál
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Evaristo Soares Martins
