OEKUSI, 09 Outubru 2025 (TATOLI) – ‘Konservadór bee-matan iha Oekusi’ Jacinto Mala, ho idade 50, lakon vida misteriozamente, iha loron segunda kalan 06 Outubru 2025 hafoin asiste hela seremónia kalan kulturál, atu prepara ba nia família ida atu prepara ba kazamentu iha aldeia Sakato suku Nípani sub-rejiaun Pante Makasar Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA).
Jacinto Mala ne’ebé iis kotu, durante nia moris halo konservasaun ba bee-matan sira iha Oekusi, liuhusi nia dedikasaun iha Organizasaun Naun Governamentál (ONG) Binibu Faef Nome (BIFANO), nu’udar Diretór Ezekutivu. Matebian mós alende halo dedikasaun ba Oekusi liuhusi konserva bee-matan sira, inklui mós apoia família vulneravel no mós atividade pertinente no relevante seluk ba nasaun no povu – Timor-Leste, esensialmente Oe-kusi-oan sira liuhusi ONG ne’ebé nia funda.
Notísia relevante:BIFANO konsege konserva bee-matan 13 iha Oé-Cusse
Agustinho da Conçeição nu’udar sasin hanesan mós família, konta nia kronolojia iha Ospitál Referál Oekusi katak, akontesimentu ne’e, akontese maizmenus tuku 11:00, matebian sente kosar no matan halai, nune’e família sira deside matebian deskansa uitoan, maibé derrepenti de’it iis kotu la konsege salva iha momentu ne’e.
“Kalan ne’e, ami ba lori hela sasán balun, prepara ba aban atu kaben, maibé ami foin mak entrega hotu sasán sira-ne’e ba família feto nian, primeiru nia (matebian) sente kosar no matan halai uitoan, entaun la’o tama ba nia camping (tenda) laran, toba uitoan, liu tiha minutu balun, ha’u tama tuir no husu nia nonok de’it la ko’alia ida, ha’u fanu kala dala tolu hanesan ne’e, la hatan ida, entaun ha’u foti nia ulun hiti nia, maibé nafatin kala toba iis kotu liu, entaun mak ami lori nia mai lalais iha ospitál, to’o ospitál doutór sira bomba maibé la konsege salva tanba iis laiha ona,” nia haktuir iha ospitál referál Oekusi.
Iha biban ne’e, Diretór Ezekutivu Ospitál Referál Oekusi, Manuel da Cunha, informa, parte ospitál seidauk fó-sai nia kauza matebian nian tanba sei iha serbisu emerjénsia nian.
“Matebian mate iha li’ur mak lori mai ospitál, ne’ebé doutór pikete sira mak hatene kona-ba nia kauza mate ne’e oinsá, maibé iha segunda kalan lori mai to’o ospitál, laiha ona iis. Entaun, ha’u sei koordena ho sira emerjénsia, depois ha’u fó fali informsaun,” nia garante ba jornalista sira iha ospitál Oekusi, ohin.
Tanba la konsege salva nia vida iha Ospitál Oekusi, iha segunda kalan ne’e, maizmenus tuku 04:00 dadeersan família deside dezloka kedas matebian ba nia rezidénsia iha bairru Masin suku Costa sub-rejiaun Pante Makasar.
Nune’e iha parte lorokraik família sira kontinua translada matebian ba nia rai moris fatin iha aldeia Pune iha loron tersa 07 Outubru hodi kontinua ba seremónia funebra iha loron kuarta horsehik 08 Outubru iha semitéru Santa-Kruz Pune.

“Matebian Jacinto Mala, moris iha aldeia Pune, suku Usitasa’e sub-rejiaun Oésilo, iha loron 15 Agostu 1975, no hakotu iis iha loron 06 Outubru 2025, maizumenus tuku 11 ho balun hodi husik hela feen-kaben Anita da Conçeição ho oan na’in-neen – feto lima, mane ida. Daudaun ne’e eskola hela iha eskola KAFE Oekusi,” haktuir iha nia biografia moris, ne’ebé leitura husi José Mala, iha ámbitu seremónia funebre hala’o semitériu Santa Krus Pune, kuarta ne’e.
Notísia relevante:ONG BIFANO motiva komunidade utiliza au halo gabiaun tradisionál
Edukasaun Formál
Matebian hahú nia estudu iha Eskola Bázika Filiál (EBF) Binibu Pune iha tinan-1984 to’o 1990 depois kontinua nia estudu iha eskola terseiru siklu Oésilo iha tinan-1991 to’o 1993 no kontinua nia estudu iha sekundaria públika 02 iha Dili husi tinan-1994 to’o 1996, tanba situasaun luta ba independénsia matebian deside hodi la kontinua tan nia estudu iha universidade to’o fali faze ukun rasik-aan iha 2002, matebian funda no harii Organizasaun Naun Governamentál (ONG) Binibu Faef Nome (BIFANO) to’o ohin loron.
Maibé ho kompromisu no korajen husi família iha 2014 matebian kontinua fali nia estudu iha Dili Institutu Públiku (DIT) no konsege ramata ho gradusaun nível lisensiatura ba jestaun públika iha 2017 .
Esperiénsia Serbisu
Hafoin matebian akaba nia estudu iha eskola sekundária iha tinan-1996, kontinua kedas serbisu iha 1997 sai hanesan Sekretáriu Finansas iha CEEP, Banku mundiál iha tempu Indonézia nian to’o 1999.
Iha loron 12 Dezembru 2002, matebian ho inisiativa funda ONG BIFANO no asume kargu nu’udar Diretór to’o hakotu iis iha loron 06 Outubru 2025, iha parte seluk, matebian mós nu’udar fundadór ida ba kooperativa Kréditu Mnatu Bitimo (KKMB) iha 2015, husi parte igreja, matebian mós asumi kargu nu’udar Konsellu Patorál Estasaun Oelmambai.
Durante lidera Organizasaun Naun Governamentál (ONG) Binibu Faef Nome (BIFANO), konsege promove kooperasaun, parséria parseria Permanente ho Ajénsia Caritas Austrália, World Neighbord (WN), CARE, UNDP, World Vision no OXFAM Timor-Leste.
Notísia relevante:BIFANO identifika kauza dezastre naturál iha Oé-Cusse tanba falta konsiénsia umanu
Durante lidera ONG BIFANO, programa prinsipál sira foka liu ba setór agrikultura, ekonómia, apoia família vulneravel, konservasaun bee-matan no seluktan.
Programa prinsipál ne’ebé durante ne’e BIFANO implementa iha tolu mak hetan apoia fundu husi Oxfam Timor-Leste hanesan, programa Hamrik fokuliu ba konservasaun bee-matan, hasa’e ortikultura no hamoris ekonomia família liuhusi romansa ka rai no impresta osan no programa datoluk mak Hakbiit no DRP, no programa Smile, hetan apoia fundus husi Ajénsia Internasionál World Neigbors (WN).
Notísia relevante:BIFANO apoia nesesidade bázika ba Ema ho Defisiénsia iha RAEOA
In memoriam: Jacinto Mala!
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo




