Família haloot ona Sobrevivente José Elo ‘Sikat-Leet’ iha semitériu Santa-Roza Oekusi

OEKUSI, 23 Dezembru 2025 (TATOLI) – Iha tersa-feira lorokraik ne’e, maizmenus tuku 17:30, família husi saudozu sobrevivente Masakre Santa-Kruz, José Elo ‘Sikat-Leet’, haloot ona iha semitériu Santa-Roza suku Costa sub-rejiaun Pante Makasar Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA).
Saudozu sobrevivente Masakre Santa-Kruz, José Elo ‘Sikat-leet’, antes moras hodi baixa iha Ospitál Referál Oekusi maibé la konsege salva no hakotu iis iha segunda-feira 22 Dezembru 2025, dadeersan tuku 07:00 iha sala emerjénsia Ospitál Referál Oekusi.

Molok halot iha fatin deskansa ikus nian, entidade hotu liu-liu Komite Masakre Santa-Kruz 12 Novembru hamutuk ho família no belun sira, selebra misa réguem ba saudozu no misa ne’e preside husi Padre Carlos de Deus iha kapela bairru Kruz.
Notísia relevante:In memoriam: José Elo, Sobrevivente Masakre Santa-Kruz, iis kotu ona iha Oekusi
Tuir observasaun Jornalista Ajénsi Tatoli,I.P, partisipa iha misa ne’e, mai husi juventude rezisténsia sira no Komite Masakre Santa-Kruz 12 Novembru lideradu husi Prezidente Domingos de Almeida, Konsellu Veteranu Oekusi, autoridade RAEOA, ZEEDOA, autoridade komunitária sira inklui família no belun seluktan.
Iha biban ne’e, Baptista Elo, nu’udar alin rasik husi matebian, reprezenta família hato’o agradese ba entidade hotu nia partisipasaun iha seremónia funerál ne’e, no husu perdaun ba públiku karik durante matebian moris halo sala ruma.

“Lori família nia naran hato’o agradese ba ita hotu nia partisipasaun, iha mumentu ne’e mós ha’u lori matebian nia naran husu deskulpa ba públiku, karik durante ha’u-nia maun-boot moris halo sala ruma karik, husu perdaun ba nia salan sira,” nia hateten iha ámbitu seremónia funerál, hala’o iha semitériu Santa-Roza, ohin lorokraik ne’e.
Notísia relevante:Vox Pop juventude mate restu 12 Novembru 1991 husi Oekusi
Biografia
Maktoban José Elo, moris iha aldeia Tumin suku Bobometo sub-rejiaun Oésilo RAEOA, iha 15 Outubru 1970 iha tinan-1993 matebian hahú forma família foun hodi kaben nia fuan domin Filomena Quebo.
Maktoban José Elo, ho naran kodigu ‘Sikat-Leet’ moris mai husi família ida-ne’ebé simples hanesan família agrikultura husi aman Valente Tano ho nia inan domin na’in Lucinda Cono
Iha família, maktoban hanesan oan mane primeiru iha maun-alin hamutuk na’in-ualu (8) mak hanesan, José Elo (matebian), Francisco Elo, Lucas Tano Elo, Antonio da C. Elo, Batista dos S. Elo, Paulina Elo, Domingos Elo no Agostino Elo (matebian).
Partisipasaun ba prosesu ukun rasik aan
Durante luta ba ukun rasik aan, maktoban partisipa iha frente klandestina liuhosi ogranizasaun Santo António, ne’ebé hahú iha loron 30 Jullu 1986. Iha loron 12 Outubru 1989, saudozu partisipa iha vizitasaun Amo Papa Joao Paulo II, no envolve mós manisfesaun iha Tasi-Tolu.
To’o iha loron 28 Outubru 1991, akontensimentu asaltu ba igreja Motael no rezulta saudozu Sebastião Gomes hetan tiru husi millitár Indonézia no mate iha igreja Motael, iha ne’e, maktoban mós sai hanesan sasín moris no sasin matan ba akontesementu referidu.
Iha loron 12 Novembru 1991, maktoban hamutuk ho nia maluk kladesntina sira barak, partisipa misa iha igreja Motael, depoizde misa hamutuk ho nia maluk sira halo manisfestasaun pasífika ba semitériu Santa-Cruz no rezulta juventude rezistensia barak lakon vida, balun kanek, balun kapturadu no balun to’o agora lahetan sira-nia paradeiru. Husi akotensimentu ida-ne’e hatudu ba mundu katak Indonézia viola direitu umanu ba povu Timor-Leste.
Notísia relevante:“Kolega, ajuda fó hatene ba ha’u-nia apa-amá, Nina mate ona”
Tuirmai iha loron 10 Outubru 1996, maktoba mós inklui iha manifestasaun iha Díli ba primeiru Nobel da Paz, ne’ebé simu hosi Dom Carlos Filipe Ximenes Belo ho José-Ramos Horta, atuál Prezidente Repúblika.
Prosesu Referendum
Iha tinan-1998 to’o 1999, maktoban envolve iha konsolidasaun hamutuk ho Dewan Solidaritas Ambeno hahú hodi hala’o kampaña door to door ka sai uma tama uma, atu esplika kona-ba ukun rasik aan, oinsá atu vota no mós partisipa ativu durante kampaña husi suku ba suku kona-ba ukun rasik aan.
Iha 27 Agostu 1999, maktoban ho lian-maka’as iha palku kampaña hodi hakilár no ‘lees bendera merah putih’ iha kampaña ikus iha sub-rejiaun Pante Makasar. Finalidade hosi envolvimentu tomak maka iha 30 Agostu 1999, hetan nia rezultadu ba ukun rasik aan liuhusi konsulta popular.
Faze ukun rasik an
Bainhira Timor-Leste restaura nia independénsia, iha tinan-2012 maktoban hetan kondekorasaun Loriku Aswa’in husi Estadu Timor-Leste no iha 22 Dezembru 2025 maktoban hakotu nia peregrinasaun iha mundu iha Ospitál Referál Oekusi tanba moras, dezde 1987 hetan baku torturasaun husi militár Indonézia no fai ho kilat iha hirus-matan hodi afeta ba nia kurasaun moras to’o ohin loron.
Maktoban moris ho prinsípiu mak ‘Ha’u lata’uk no la hakiduk ba rai ne’e nia di’ak. Ha’u-nia fuan ho laran fó tomak ba ukun rasik aan. Ha’u-nia kontribuisaun rohan mak ne’e, viva juventude loriku Aswa’in’.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo

