OEKUSI, 11 Marsu 2026 (TATOLI) – Francisco Colo nu’udar Xefe Suku Costa konsidera katak ema balun seidauk iha konsiénsia atu kontribui haki’ak animál iha luhan, maibé kontinua husik livre iha área urbana sub-rejiaun Pante Makasar, Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), hodi estraga ai-funan no ambiente iha estrada públiku.
“Sirkulasaun animál sei kontinua sirkula nafatin iha kapitál. Área urbana la’ós iha suku Costa de’it maibé husi fronteira Sakato to’o Ponte Noefefan kontinua to’o terminál Tono suku Cunha. Ami observa la’ós komunidade baibain maibé indikasaun forte katak lideransa ka ema matenek balun nia animál mak husik iha espasu públiku,” Autoridade lokál ne’e hato’o iha salaun administrasaun Numbei, ohin.
Iha ámbitu sensibilizasaun enkudramentu legál haat husi Sekretáriu Estadu Asuntu Toponímia Organizasaun Urbana (SEATOU) ba entidade Okeusi, kona-ba Ordenamentu Territóriu, Serbisu Ijiéne Orden Públika, Organizasaun Urbana no Jestaun ba Zona Estensionamentu Durasaun Limitada (ZEDL), nia énfaze, “Ami autoridade lokál sempre ko’alia, fó aviza liuhusi enkontru nívél suku, nune’e tau animál iha nia fatin, maibé ema balun ladun rona no lakohi koopera, ezemplu iha suku Costa, ema ne’ebé la rona no lakohi kumpre la’ós ema baibain maibé mai ho kapasidade aas, komprende lei ho di’ak, tanba lee hatene”.
Notísia relevante:José Anunu mantein polítika limita movimentasaun animál iha sidade Oekusi
Tomas Oqui Meta reforsa tan katak, kona-ba área urbana la’ós suku Costa de’it maibé inklui suku haat seluk, hahú husi suku Nípani fronteira Sakato to’o Ponte Noefefan suku Lifau, kontinua ba to’o terminál Tono suku Cunha no Lalisuk.
“Antes ne’e iha ekipa operasaun animál atu kaptura maibé iku-ikus ne’e laiha ona. Ohin xefe suku dehan ema boot balun nia animál, tanba saida mak ema boot nian, iha lei la hakerek ema boot nian maske Prezidente ka komandante nia animál. Lei ne’e tenke utíl ba ema hotu la’ós ba ema ki’ik de’it,” nia hateten.
Tanba ne’e, nia rekomenda ba ekipa ordén públika husi Diresaun Rejonál Administrasaun, presiza halo operasaun másima tantu loron no kalan, tanba maioria husik animál ho kalan de’it, loron hatama ba luhan.
“Ami ne’ebé sirkula, ami observa sira la’o ho kalan de’it, loron sira tau ba luhan tanba ta’uk operasaun husi ordén públiku, entaun kalan sira husik fali, kuandu dadersan ita ba serbisu, iha estrada públiku nakonu ho fo’er karau nian, padahal estrada kaber ona, ne’e tanba operasaun ne’e la másima, tenke garante katak operasaun ne’e la’o oras 24, tanba ema komesa matenek barak,” nia hateten.
Notísia relevante:Autoridade RAEOA apela ba komunidade labele husik animál la’o livre
Hatan ba rekomendasaun ne’e, Diretór Nasionál Ijiéne Ordén Públika husi SEATOU, Egas José Caetano, apela, nu’udar sidadaun timoroan presiza kontribui ba investimentu ne’ebé Governu konstrui ona, nune’e bele sai ambiente moos.
“Pergunta balun, presiza ita hotu reflesaun tanba saida mak ita ko’alia malu, Governu Sentrál atu husik ita ona liuhusii Governu Lokál maibé sasán sira-ne’e ita seidauk rezolve, entaun presiza ekipa konjunta komesa husi joventude, xefe bairru suku no aldeia to’o autoridade, atu tau matan hamutuk ba asuntu sira-ne’e, tanba ema hotu iha lei nia okos, ita mak tenke kuida ita-nia ambiente, Estadu halo ona dezenvolvimentu, ita tenke utiliza ho didi’ak, ne’e mak ha’u dehan, tenke notifika ema ne’ebé la kumpre, hakarak haki’ak animál tenke lori ba foho no rai luan, labele husik iha vila laran,” nia hateten.
Notísia relevante:Garante ijiene – orden públika, SEATOU disemina dekretu-lei nú. 3/2024 iha RAEOA
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo





