OEKUSI, 11 Marsu 2026 (TATOLI) – Xefe Suku Lifau iha sub-rejiaun Pante Makasar, Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), Delfino Sole, preokupa ho konsiénsia ema hotu, tanba durante ne’e soe lixu iha ponte Noefefan inklui mota no natar sira kontinua butuk to’o ohin loron.
Autoridade komunitáriu ne’e, hato’o nia preokupasaun perante sensibilizasaun enkudramentu legál haat husi Sekretáriu Estadu Asuntu Toponímia Organizasaun Urbana (SEATOU) ba entidade Okeusi, kona-ba Ordenamentu Territóriu, Serbisu Ijiéne Ordén Públika, Organizasaun Urbana no Jestaun ba Zona Estensionamentu Durasaun Limitada (ZEDL), iha salaun administrasaun Numbei, ohin.

“Ha’u ko’alia ba ha’u-nia suku Lifau de’it, iha ponte Noefefan nia okos lixu sei nakonu hela. Ha’u observa sira ne’ebé ba soe lixu iha ne’ebá, la’ós kompañia maibé liliu husi parte Governu nian, tanba ba fatin lixu iha Oekusi seidauk iha permanente, entaun mota Nofefan sai fali fatin soe lixu,” nia hateten iha dilogu ho ekipa SEATOU iha salaun Administrasaun Numbei, ohin.
Notísia relevante:Lixu nakonu iha mota-ninin área Samoro-Pante Makasar, komunidade preokupa
Lideransa komunitáriu ne’e, afirma, lixu ne’ebé tupuk hela iha ponte Noefefan, barakliu mai husi fasilidade saúde hodi fó ameasa ba vida tanba inklui sasán kro’at hanesan boter-rahun no daun sona ema.
“Ha’u sujere de’it, ba Autoridade RAEOA ho SEATOU presiza rona ha’u-nia preokupasaun ida-ne’e, presiza buka fatin ida sai permanente ba lixu, tanba dala-ruma ba fakar de’it iha rai privadu no natar sira, masa masuk, boter-rahun, aat liután daun husi ospitál bai-bain sona ema ne’e mós iha, no ai-moruk balun mós soe hotu iha ne’ebá, entaun ne’e impaktu ba tasi, depois ta’uk labarik sira hili halimár, ne’e perigozu ba vida, ha’u husu dalan ida, problema lixu ne’e tinan barak ona, seidauk rezolve, sei ita ko’alia ba lixu, suku Lifau mak sai sasán tanba iha ne’ebá fatin luan, depois mota, iha tasi-ibun fo’er tupuk hela kada loron aumenta tan de’it,” nia rekomenda.
Notísia relevante:Autoridade RAEOA prioriza ona fatin soe lixu atu rezolve ho fundu emerjénsia
Hatan ba rekomendasaun ne’e, Diretór Nasionál Ijiéne Ordén Públika husi SEATOU, Egas José Caetano, enkoraza sidadaun hotu, responsabiliza nia aan, nune’e bele kontribui ba ambiente moos.
“Autoridade lokál iha poder atu fó xamada atensaun no notifika, karik hatene ema ruma ba fakar sasán arbiru, tanba lei suku nian iha artigu 23.o ko’alia kona-ba kna’ar no responsabilidade xefe suku nian no artigu 12.o kna’ar no responsabilidade ba xefe aldeia nian, sei ita hotu duun hotu ba Governu, entaun ita-nia kontribuisaun ba Estadu ne’e laiha, tanba ne’e ha’u husu labele hein Governu Sentrál mak mai fó solusaun ba ita-nia problema, maibé ita rasik nu’udar Oekusi-oan mak tenke hahú uluk,” nia hateten.
Notísia relevante:Lixu namkari iha mota Ponte Noefefan, Abitante Lifau preokupa
Diretór Jerál ne’e, fó ezemplu, Governu halo ona investimentu hanesan ponte Noefefan, tanba ne’e sidadaun hotu presiza kuida no tau matan, tanba obra ne’e konstrui ho osan povu nian.
“Sei ita haree tiha lakoi hasé, neineik tahu tumpuk maka’as estraga ambiénte iha ponte ne’e rasik, entaun ema hotu tenki sai responsabilidade atu haree sasán sira-ne’e, haree ema rum aba fakar, hase kedas, la kumpre notifika husu apoia husi autoridade seguránsa, tanba autoridade lokál iha kompeténsia atu regula nia rasik,” nia fó hanoin.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo




